AMD stopt Ryzen in je laptop: gevaarlijke concurrentie voor Intel

AMD introduceert de ‘Ryzen Processor met Radeon Vega Graphics’. De naam spreekt iets minder tot de verbeelding dan pakweg Threadripper, maar de vlag dekt de lading wel. Voor wat wij voor het gemak Ryzen Mobile zullen noemen, combineert AMD de technologie van zijn Ryzen-chips met die van zijn Vega-graphics.

Ultieme combinatie

In maart van dit jaar lanceerde AMD Ryzen voor de desktop. Aan de hoge kant van het spectrum zitten Ryzen 7 en Ryzen Threadripper, in het midden- en lage segment vind je Ryzen 5 en Ryzen 3. De chips hebben verschillende kloksnelheden, TDP’s, en hoeveelheid rekenkernen aan boord, maar alle cpu’s zijn opgebouwd rond hetzelfde ontwerp: de Zen-kern. AMD recycleert die schaalbare Zen-kern nu opnieuw in zijn mobiele line-up. Je krijgt met andere woorden dezelfde efficiëntie van Ryzen op de desktop, maar dan in een zuinigere verpakking om aan de thermische beperkingen van een laptopbehuizing te kunnen voldoen.

Afgelopen zomer pakte AMD dan weer uit met een frontale aanval op Nvidia. De Vega-architectuur die de gelijknamige kaarten aandrijft, staat garant voor concurrentiële prestaties in het meest premium segment. De kaarten zijn zo goed in bepaalde rekentaken dat het ook vandaag nog niet voor de hand liggend is om een exemplaar te kopen: bitcoinminers gaan er immers al te graag mee aan de haal. Vega zag het levenslicht in twee smaakjes; Vega 64 en Vega 54. Die getallen verwijzen naar het aantal compute units of CU’s. Diezelfde CU’s verhuizen nu naar AMD’s mobiele platform, waar ze samen met de Zen-kernen de ‘Ryzen Processor met Radion Vega Graphics’ vormen.

Twee vaandeldragers

Voor de eindejaarsperiode zullen de eerste laptops met AMD’s processors aan de binnenkant verschijnen. In eerste instantie lanceert AMD twee varianten: Ryzen Mobile 7 2700U en Ryzen Mobile 5 2500U. De naamconventie is rechtstreeks van Intel afkomstig. “We mogen niet ontkennen dat Intel veruit de grootste speler is in de laptopmarkt op dit moment”, verduidelijkt Kevin Lensing, VP bij AMD. “Het leek ons voor de consument interessant om de naamgeving te volgen.” Een interessante zet, aangezien AMD onder de 5-reeks bijvoorbeeld steevast processors positioneert die eigenlijk al kunnen concurreren met Intels 7-reeks.

Specificaties

Ryzen Mobile 7 2700U heeft vier Zen-kernen aan boord. De standaard kloksnelheid bedraagt 2,2 GHz met een turboboost tot 3,8 GHz. Aan de grafische kant heeft de System on a Chip (SoC) tien Vega-CU’s aan boord. Ryzen 5 2500U heeft evenveel rekenkernen maar die zijn iets lager geklokt: 2 GHz met turbosnelheden tot 3,6 GHz. Ook grafisch is deze chip met zijn 8 CU’s iets minder goed voorzien. Beide cpu’s zijn uitgerust met multithreading.

AMD’s mobiele chips hebben een heleboel functies aan boord die je kent van Ryzen voor de desktop. Zo tekent Precision Boost opnieuw present, deze keer met versienummer 2.0. Die technologie laat de chip toe om met erg kleine intervallen de kloksnelheid naar omhoog of naar omlaag te throttlen, zodat de cpu telkens zo dicht mogelijk presteert bij wat maximaal mogelijk is binnen de thermische grenzen van de laptopbehuizing.

Ook Extended Frequency Range (XFR) is aanwezig, al betekent die term hier niet hetzelfde als op de desktop. Met XFR beloont AMD fabrikanten die een goed gekoelde laptop hebben gebouwd. De kloksnelheid gaat er niet door omhoog, maar de chip blijft langer op de turbokloksnelheid presteren.

Uitzonderlijke flexibiliteit

De cpu’s hebben een geadverteerd TDP van 15 watt, maar dat is erg flexibel. In een krachtige gaminglaptop kan dat TDP bijvoorbeeld omhoog zodat de chip beter presteert, terwijl het in een flinterdunne ultrabook omlaag kan om de vormfactor mogelijk te maken. Dat betekent dat eenzelfde Ryzen-processor niet hetzelfde presteert in twee verschillende laptops. Dat geldt ook voor Intel-chips maar de extra flexibiliteit die AMD hier aanbiedt doet ons vermoeden dat de verschillen wel eens groter kunnen zijn dan bij laptops met een blauwe chip aan boord. Dat maakt het meteen interessanter voor laptopbouwers om zich te onderscheiden van hun concurrenten: wie een steengoede laptop bouwt, zal daar in theorie voelbaar voor beloond worden met betere cpu-prestaties.

AMD vergelijkt tijdens de introductie de Ryzen 7 2700U met zowel de Intel Core i7-8550U en de Core i7-7500U. We konden de cijfers nog niet zelf verifiëren maar Lensing steekt zijn hand in het vuur voor de correctheid er van in de echte wereld. “We willen verwachtingen overtreffen, niet andersom.”

AMD versus Intel

In de single threaded Cinebench-benchmark zien we dat AMD’s chip niet moet onderdoen voor de exemplaren van Intel, al is het verschil niet zo groot. AMD werkt daarmee de achterstand van zijn vorige cpu-familie weg. Opvallender is de multihtreaded-score. Dat AMD’s quadcore met acht threads de vloer veegt met de Core i7-5500U van Intel ligt binnen de lijn van de verwachting. Die chip heeft immers slechts vier threads op twee rekenkernen.

De Core i7-8550U is echter een Kaby Lake-cpu met evenveel kernen en threads als de cpu van AMD. Kaby Lake is in dat opzicht een primeur voor Intel: het is de eerste keer dat de fabrikant vier rekenkernen en acht threads in een zuinige U-processor propte. Het lijkt er echter op dat de chip vrij sterk moet throttlen om niet overhit te raken, zodat AMD’s cpu vlotjes de bovenhand haalt. Vertaald naar een realistisch gebruiksscenario ziet het er naar uit dat AMD-laptops uitstekende keuzes worden voor wie bijvoorbeeld video of 3D-beeld wil renderen.

In andere cpu-tests zien we dat AMD’s processor doorgaans wint van Intel, maar niet altijd. We durven echter met vertrouwen te stellen dat de laptopprocessor die team rood aflevert minstens gelijkwaardig is aan wat Intel aanbiedt.

Grafisch geweld zonder gpu

Het wordt pas echt interessant wanneer we de grafische prestaties erbij halen. Je kan zowaar gamen op een laptop met uitsluitend een mobiele SoC van AMD aan boord, zonder extra gpu. Zowel AMD als Intel stoppen al geruime tijd grafische capaciteiten in hun chips, maar die volstonden nooit om een spel te spelen. Met de AMD Ryzen 7 2700U wordt het plots mogelijk om populaire spellen wel op een aangename manier te spelen. Aangenaam betekent hier met een gemiddelde framerate hoger dan 30 fps zonder noemenswaardige dipjes onder die grens. Het spreekt voor zich dat je compromissen moet maken: de grafische instellingen moeten naar omlaag en in sommige gevallen is spelen op een full HD-resolutie geen optie. Dat is natuurlijk niet de point: het feit dat het voor het eerst mogelijk is om een moderne titel te spelen op een ultrabook zonder gpu is baanbrekend, ook op lage kwaliteit.

“Intel bouwt goede cpu’s”, bevestigt Lensing nog eens. “Maar AMD’s cpu’s zijn minstens even goed. Nvidia maakt dan weer steengoede GPU’s”, gaat hij verder, “maar onze Vega-gpu’s zijn net zo goed.” Het punt dat Lensing wil maken: “AMD is de enige die een goede cpu en een goede gpu combineert in één SoC.”

Dual channel

Een kleine kanttekenening is relevant. Hoe een SoC presteert, is meer dan ooit afhankelijk van de keuzes die een laptopfabrikant maakt. Zo zorgt een dunne behuizing die moeilijk gekoeld kan worden uiteraard voor iets lagere prestaties, maar ook de geheugenconfiguratie is van belang. Voor de knappe gpu-prestaties rekent de Ryzen SoC op dual channel-geheugen. Fabrikanten kunnen er echter voor kiezen om single channel te implementeren, bijvoorbeeld voor budgetredenen. Omdat de CU’s op de SoC gebruik maken van het DDR4-systeemgeheugen, heeft dat een directe impact op de prestaties.

Ryzen Mobile heeft verder de nodige toeters en bellen aan boord. Toegewijde delen op de chip staan in voor klassiekers als x264- en x265-encode en -decode. De SoC ondersteunt 4K output, en kan overweg met tot drie displays. HDR is aan boord en AMD FreeSync wordt standaard ondersteund. “Wanneer je een spel aan een bescheiden framerate koppelt aan een Freesync-display en de vernieuwingsfrequentie van het paneel naar omlaag haalt, ogen games verrassend vlot”, illustreert Lensing het nut daarvan.

Stroomvernuft

Natuurlijk is ook autonomie van levensbelang. Een splinternieuw design op de chip zelf zorgt voor een efficiëntere stroomverdeling, waarbij stroom telkens bij de onderdelen raakt die moeten presteren terwijl andere onderdelen naar een sluimerstand worden gebracht. Zo is het mogelijk om cpu-kernen uit te schakelen wanneer de focus van het werk bijvoorbeeld op gpu-prestaties ligt. Bovendien komt de stroom binnen via één gedeelde rail voor zowel de cpu als de gpu, iets dat AMD hier voor het eerst doet en ook Intel nog niet implementeert. Dat betekent concreet dat AMD’s 15 watt SoC aan 45 ampère genoeg heeft, waar een Intel-exemplaar 95 ampère moet provisioneren, gesplitst in een stuk voor cpu en een stuk voor gpu. Sam Naffziger van AMD’s ingenieurdepartement claimt dat de nieuwe chips zo tot 36 procent minder stroom nodig hebben.

Voor het eindejaar verschijnen er drie laptops op de markt met de nieuwe AMD-processors aan boord. HP introduceert een Envy x360 met Ryzen 5 5200U, Lenovo heeft een Ideapad 720S klaarstaan met zowel Ryzen 5 5200U als Ryzen 7 2700U, en Acer lanceert tot slot een Swift 3 die eveneens met beide SoC’s beschikbaar komt.

Iets om naar uit te kijken

De introductie van de ‘Ryzen Processor met Radeon Vega Graphics’ is op z’n zachtst gezegd veelbelovend. Als de cijfers van AMD allemaal kloppen, ziet het er naar uit dat een laptop met AMD aan boord binnenkort in veel gevallen een betere keuze zal zijn dan ééntje voorzien van een Intel-chip. Overweeg je een nieuwe laptop maar is het niet dringend? Dan raden we je met klem aan nog even af te wachten totdat de eerste AMD-designs in de rekken liggen.

Zo koop je een goedkope laptop: een stappengids

Een laptop op een budget kopen is een kunst. Wij loodsen je doorheen het proces met enkele essentiële tips voor de aanschaf van een toestel dat minder dan 500 euro kost.
Een goedkope laptop hoeft geen slechte computer te zijn. Zelfs voor minder dan 500 euro kan je een redelijk krachtige laptop kopen, als je tenminste goed oplet. De eerste afweging die je moet maken bij de aanschaf van een goedkoop systeem is echter of je wel een krachtig toestel nodig hebt. Onder de mythische 500 euro-prijsgrens zijn er twee opties: ofwel koop je een logge en vaak niet al te mooie laptop met relatief stevige hardware en Windows 10, ofwel koop je een mooie laptop met kilo’s autonomie maar zonder Windows. Alles begint bij de keuze tussen Chrome OS of Windows 10.

Vraag 1: Chrome OS of Windows 10?

Mailen, surfen, typen, de occasionele bewerking van een spreadsheet en het streamen van video en muziek: is dat een opsomming van wat jij plant te doen met je nieuwe laptop, dan is er geen reden om te investeren in een Windowstoestel.
Chromebooks met Googles Chrome OS-besturingssysteem zijn minder veelzijdig dan hun Windows 10-concurrenten. Chrome OS is in essentie de Chrome-browser op steroïden. De dingen zijn gemaakt om in tandem met een internetverbinding te functioneren en vertrouwen dus sterk op de cloud. Voor een thuistoestel zal dat niet echt een probleem zijn. Valt het internet toch weg, dan werkt een Chromebook dezer dagen net zo goed offline.

Appwinkel

Chrome OS werkt met apps naar analogie met de Play Store voor Android of extensies in de Chrome-browser. Het app-aanbod is redelijk beperkt maar de essentie is aanwezig. Je kan bijvoorbeeld aan de slag met Googles kantoorpakket met apps als Docs en Sheets, je favoriete muziekstreamingdienst werkt gewoon via de browser en ook videostreaming via bijvoorbeeld Netflix lukt perfect.
Je kan ook offline aan je bestanden. Een Chromebook heeft net als Windows een soort verkenner en krijgt doorgaans een ingebouwde mediaspeler mee. Zo kan je films of mp3-bestanden afspelen vanop het interne geheugen of een externe schijf. Wie Windows gewoon is, hoeft Chrome OS niet te vrezen: Googles besturingssysteem is over de ganse lijn eenvoudiger.
Bijkomend voordeel: het besturingssysteem is erg licht. Het gebruikt met andere woorden heel weinig computerkracht, waardoor Chromebooks geen straffe hardware moeten hebben. Doordat de ingewanden van de computers vrij goedkoop zijn, kunnen fabrikanten hun stempel drukken op de behuizing. Voor minder dan 500 euro koop je Chromebooks met een metalen chassis, fantastisch toetsenbord en bloedmooi aanraakscherm. We denken aan de Acer CB5-32T, die een full HD-aanraakscherm heeft, vergezeld van 64 GB aan opslag. Het geheel zit verpakt in een sterk en slank metalen chassis voorzien van een heel aangenaam toetsenbord. Een gelijkaardige laptop met Windows en bijhorende hardware kost al snel 800 euro of meer.

Android op Chrome OS

Val je in de categorie van de lichte gebruiker, dan is Chrome OS een absolute aanrader. Op een krap budget kan je spectaculair mooie toestellen op de kop tikken. Bovendien ondersteunen alle nieuwe Chromebooks vanaf dit jaar Android-apps. Die applicaties draaien net als klassieke programma’s in hun eigen venster op de laptop zodat de functionaliteit van je Chromebook plots verdubbeld en het verschil in mogelijkheden met een Windowslaptop verwaarloosbaar wordt.

Toch Windows?

Wanneer kies je dan beter voor Windows? Zodra je meer dan af en toe met een kantoorsuite zoals Office wil werken of je graag van Windowsspecifieke programma’s of tooltjes gebruik maakt, is er geen andere keuze. Ook wie lokaal heel wat bestanden wil beheren is beter af met Windows. De focus van Chrome OS blijft op de cloud zodat Chromebooks vaak maar 32 GB of 64 GB aan opslagruimte hebben. Zelfs een goedkope Windowslaptop biedt je al snel 128 GB aan opslag. Bovendien is de bestandsverkenner van Windows veel uitgebreider en kan je met veel meer verschillende bestanden om.
Heb je een flinke lokale multimediabibliotheek, houd je het ook beter op Windows. Het besturingssysteem van Microsoft is flexibeler wanneer het op de verschillende audio- en videocodecs aan komt.
Beide besturingssystemen hebben hun sterktes en zwaktes. Het is vooral belangrijk dat je Chrome OS niet zomaar afschrijft. Anders laat je misschien een parel van een laptop links liggen.

Vraag 2: AMD of Intel?

Voor een Windowslaptop is de hardware van levensbelang. Momenteel is Intel de absolute kampioen in processorland. Bij duurdere laptops heb je eigenlijk maar één keuze: een Intel Core-processor. In het budgetsegment speelt concurrent AMD nog wel mee. Je vindt de chips van Advanced Micro Devices in tal van erg scherp geprijsde laptops.
AMD-chips zijn een stuk minder geavanceerd dan hun Intelconcurrenten. Ze zijn iets trager en zijn minder efficiënt. Dat valt erg op bij heel licht gebruik, waar een AMD-computer niet in staat is even zuinig te werken als zijn Intel-equivalent. Ondanks die nadelen is AMD-hardware nog krachtig genoeg om Windows 10 vlot te draaien. De hardware is goedkoper, waardoor de fabrikanten AMD-computers kunnen uitrusten met interessantere hardware. Zo zal je zelfs onder de prijsgrens van 500 euro computers vinden met 8 GB aan RAM en een SSD van 256 GB, wat toch uitzonderlijk is. Denk bijvoorbeeld aan de Acer Aspire ES 15. Die kost 499 euro in de winkel.

Boeiende combinaties

Kiest de fabrikant toch voor het minimum, zijnde een 128 GB SSD en 4 GB aan RAM, dan is de laptop erg scherp geprijsd. De HP 15 BA052NB met die specificaties heeft een adviesprijs van amper 449 euro en vinden we online voor nog minder geld. Lenovo slaagt er dan weer in een Yoga-laptop met aanraakscherm in de rekken te leggen voor slechts 499 euro met dank aan de AMD-chip: de Yoga 510-14AST.
Chips als de AMD A6-7310 die in bovenstaande HP zit vertegenwoordigen volgens ons het absolute minimum aan rekenkracht voor een Windowslaptop. Nog zuinigere chips brengen de hardware meer op tabletniveau. Windows en de bijhorende programma’s zullen dan net niet vlot genoeg werken. Een laptop zoals de ES 15 of de HP 15 is geen krachtpatser. De hardware ondersteunt weinig meer dan licht gebruik waarvoor een Chromebook zou volstaan, met de bijkomende extra multimedia- en kantoormogelijkheden.

Realisme

Wees realistisch als je een goedkope laptop wil kopen: Windows 10 zelf zal je niet tegenhouden wanneer je zware spreadsheets wil openen of stevige programma’s wil installeren, maar de hardware dient er niet voor en dat zal je meteen merken. Heb je toch iets meer pk’s nodig, dan lonkt Intel.
In deze prijsklasse is de Core i3-processor koning. Onderschat dat beestje niet: een Core i3 is net als een Core i5 een dualcoreprocessor met multi-threading en 3 MB cache. De processor heeft geen turbokloksnelheid en kan dus geen korte sprintjes trekken, maar is verder vrijwel even krachtig. Kijk hieronder naar de Cinebench R 15-score van een Core i5-6200U tegenover een Core i3-6100U: het verschil is echt niet zo groot.
In combinatie met 4 GB aan RAM en een SSD van 128 GB koop je een bijzonder capabel systeem. Voor de meeste thuisgebruikers volstaat die hardware. Een toestel zoals Acers Aspire E 15 (adviesprijs 499 euro) met bovenstaande hardware is nauwelijks minder krachtig dan een veel duurder systeem met Core i5 en 8 GB aan RAM.
Wanneer je intens wil multitasken of graag tientallen tabbladen opent in Chrome, zal je misschien voelen dat iets meer RAM-geheugen kan helpen, maar over het algemeen koop je hier een krachtige machine. Zwaardere spreadsheets, fotobewerking of lichte videobewerking, lichte computerspellen: ze zullen allemaal werken op het goedkope laptop. Er is natuurlijk een reden dat veel laptops wel duurder zijn dan 500 euro: de behuizing voor je Core i3-laptop zal verre van sexy zijn en ook van de autonomie zal je niet snel onder de indruk zijn.

Vraag 3: SSD of HDD?

SSD. Er is vandaag geen geldige reden om een computer te kopen zonder SSD als systeemschijf. Een harde schijf dient voor massa-opslag en back-ups, niet voor de installatie van een besturingssysteem. Laat je niet misleiden door de hogere capaciteit van harde schijven: bovenstaande hardware gecombineerd met een HDD staat garant voor een frustrerend traag systeem. Heb je een iets oudere computer met een klassieke harde schijf in? Overweeg dan zeker om de HDD te vervangen door een SSD, dat is goedkoper dan de aanschaf van een nieuwe laptop en zal wonderen doen voor de prestaties.

Vraag 4: HD Ready of Full HD?

AMD-computers in de -500 euro-prijsklasse zijn meestal voorzien van een HD Ready-scherm (1.366 x 768 pixels). HD Ready volstaat in principe. Uiteraard is alles scherp genoeg, maar het scherm van een HD Ready-systeem ziet er snel erg benauwd uit. In vergelijking met een full HD-scherm (1.920 x 1.080) vind je minder pixels terug op dezelfde schermoppervlakte. De pixels zijn dus groter. Bijgevolg neemt een dialoogvenster of een pictogram meer plaats in beslag op het scherm, en kan een laptop met een 15 inch HD Ready-display minder informatie weergeven dan een exemplaar met een Full HD-scherm.
Full HD is zeldzaam in deze prijsklasse, tenzij je voor een Chromebook kiest. Omwille van de eerder besproken lichtere hardware hebben fabrikanten budget over om vaak erg mooie en scherpe displays in hun toestellen te stoppen. AMD-chips hebben het dan weer moeilijker met het aandrijven van een hogere resolutie waardoor de meeste AMD-laptops meer RAM of een grotere SSD hebben, maar geen hogere resolutie.
Idealiter vind je een Core i3-laptop met een full HD-scherm. Dergelijke goedkope laptops zijn dun gezaaid. De reeds aangehaalde Acer Aspire E 15 combineert als één van de enige goedkope laptops van dit moment de straffe hardware met een full HD-scherm. Full HD werkt een stuk fijner, maar de realiteit is dat je in deze prijsklasse meestal nog voor HD Ready moet kiezen.
Ook de schermtechnologie is relevant. Alle Windowslaptops aan dit prijspunt hebben een scherm met zogenaamde TN-technologie. TN-schermen hebben geen goede kijkhoeken: kleuren vervormen en licht verdwijnt wanneer je vanuit een scherpe hoek naar het display kijkt. IPS-technologie is superieur en kost daarom meer geld. Er bestaan laptops met full HD IPS-schermen die minder dan 500 euro kosten. Je raadt het al: het zijn opnieuw Chromebooks.

Vraag 5: is 128 GB aan opslagruimte genoeg?

Dat hangt er natuurlijk vanaf. 128 GB is toegegeven niet zo veel. Met 256 GB heb je meer ademruimte. Laptops met AMD-chips lonken in dit geval. Toch mag je 128 GB niet onderschatten. Met Windows en andere essentiële software geïnstalleerd heb je nog een 100-tal gigabytes over voor muziek en video; daar komen de meeste gebruikers al een heel eind mee. Twijfel je toch, houd dan in je achterhoofd dat een externe harde schijf met een capaciteit van één terabyte dezer dagen minder dan 80 euro kost.

Conclusie

Koop je een dure laptop, dan kan je weinig verkeerd doen. Een toestel van 1.000 euro of meer is in de regel mooi, sterk, licht en krachtig genoeg om iedereen te bevallen. Een goedkope laptop kiezen vereist veel meer kennis van zake. Weeg af, sluit compromissen en wees vooral realistisch in je verwachtingen. Er is een reden dat een goedkope Windowslaptop goedkoop is: ze presteren niet op het niveau van een toestel met een Core i7, hun schermen zijn vaak minder mooi, de laptops zijn zwaarder en hun autonomie is minder.
Denk na over wat je wil: hoe minder computerpk’s je nodig hebt, hoe beter je laptop verder kan zijn. Er is dan meer marge voor extra opslagruimte, een lager gewicht of een mooier design. Denk er aan dat je heel mooie Chromebooks kan kopen voor weinig geld, maar onderschat ook de capaciteiten van een Windowslaptop met de juiste hardware niet. Zelfs AMD heeft in deze prijsklasse zijn voordelen.