LaCie DJI Copilot - Mobiele harddisk met interne back-upfunctie

Een externe harde schijf stuur je normaal gesproken altijd aan vanaf een computer. De LaCie DJI Copilot is de uitzondering op de regel. Deze omvangrijke opslagdrager functioneert namelijk volledig zelfstandig, waarbij je rechtstreeks de inhoud van geheugenkaarten en usb-sticks kunt back-uppen.
De LaCie DJI Copilot heeft een nogal robuust uiterlijk. Een stevige rubberen rand beschermt de kunststof behuizing waarin een 2,5inch-schijf van maar liefst 2 TB zit opgesloten. Alle aansluitingen bevinden zich achter een spatwaterdicht klepje. Opvallend is het aantal beschikbare aansluitingen. Naast een micro-usb-ingang zien we namelijk ook een usb-c-aansluiting, usb3.1-poort en sd-kaartlezer. Via de twee laatstgenoemde aansluitingen hevel je bestanden vanaf een externe datadrager over. Een voordeel, want je hoeft dan niet eerst een pc of laptop op te starten. Zo kun je bijvoorbeeld beelden vanaf je (DJI) drone, actiecamera of normale camera direct veiligstellen.

Geïntegreerd lcd-scherm

Hoewel de specificaties er met geen woord over reppen, bevat de Copilot een accu. Handig voor wie op locatie gegevens wilt back-uppen. Het eenvoudige lcd-paneel aan de bovenzijde laat statusinformatie zien en stelt back-uptaken voor. Sluit je bijvoorbeeld een usb-stick aan, dan verschijnt de vraag Copy? in beeld. Hierbij is het even zoeken naar de bediening, want het apparaat heeft slechts één fysieke knop. Voor een akkoord druk je die een seconde in. Ga je niet akkoord, dun houd je de knop drie seconden ingedrukt. Bij gebruik van de Nederlandstalige Copilot BOSS-app wordt de bediening een stuk eenvoudiger. Hiervoor sluit je een smartphone of tablet op de micro-usb-poort van de externe schijf aan. LaCie levert maar liefst vijf snoertjes mee waaronder een lightning-kabel voor het koppelen van Apple-apparatuur.

Bestanden kopiëren

Bijzonder is dat deze externe schijf ook fungeert als powerbank voor het opladen van mobiele apparatuur. Een handige bijkomstigheid, maar de hoofdtaak is natuurlijk het overzetten van data. Dat doet deze schijf feilloos! Of je nou bestanden vanaf een pc overzet of de inhoud van een usb-opslagdrager kopieert, het gaat allemaal erg vlot. Een pluspunt is bovendien dat de Copilot weinig geluid produceert. Via de mobiele app breng je de inhoud van aangesloten datadragers in kaart, waarbij je zelf bepaalt welke bestanden je overzet.

Conclusie

De Copilot is met name interessant voor wie regelmatig onderweg of op locatie een back-up van een usb-opslagdrager, digitale camera of laptop wilt maken. De stevige behuizing leent zich prima voor dagelijks transport en met 2 TB aan opslagruimte kun je aardig wat mediabestanden kwijt. Helaas koppelen de fabrikanten LaCie en DJI wel een stevige adviesprijs aan dit fraai afgewerkte product.

ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
ASUS A32-K53 A42-K53  voor ASUS A43 A53 K43 K53 X43 serie Li-ion 5200mah 10.8V
ACER AP13J4K  voor Acer Chromebook C720 C720P C740 Li-ion 3920mAh/45Wh 11.4V
AKOYA A41-B34 A32-B34voor Medion Akoya S4213 S4216 S4613 E6237 P6647 P6643 Li-ion 2600mAh 14.4V
DELL JWPHF R795Xvoor DELL XPS L401x L501x L701x serie Li-ion 56WH/ 6Cell 11.1V
CLEVO P150HMBAT-8 6-87-X710S-4271 voor Clevo P170HM P170 li-ion 5200mAh 14.8V

Gratis software: de beste freeware van september 2018

Freewaremakers zijn meestal enthousiaste computergebruikers die niet programmeren uit winstbejag, maar hun vaardigheden inzetten om iets te verbeteren. Dankzij de gratis programma’s wordt computeren leuker en handiger! We bespreken de beste freeware van dit moment en nieuwe versies van ‘evergreens’.

Tip 01: Scan je downloads

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10
Zelfs wanneer je software uit een ogenschijnlijk betrouwbare bron downloadt, kan het gebeuren dat het installatiebestand ongewenste narigheid bevat. Om dat buiten de deur te houden, hebben we natuurlijk allemaal een virusscanner draaien. Helaas is geen enkele scanner volmaakt en dus zouden we er liever meerdere tegelijk gebruiken. En dat is (los van de kosten) dan weer geen goed idee, want die bijten elkaar. Ieder nummer weer wijzen we je erop dat je een bestand kunt laten scannen door de dienst VirusTotal, waarmee je tientallen scanners op een bestand kunt loslaten. Tenminste, wanneer dat kleiner is dan 64 MB. Maar ja, da’s wel een gedoe: iedere keer een net gedownload bestand weer uploaden bij die site. Dat kan makkelijker en wel met Winja. Winja nestelt zich in het contextmenu van Windows en daardoor kun je eenvoudig vanuit Verkenner kiezen voor Scan With Winja. Het bestand wordt nu automatisch naar VirusTotal gestuurd en even later verschijnt de samenvatting van het scanrapport. Staat de teller op 0 dan is alles goed. Is er veel gevonden, dan gooi je de download snel weg. Bij een paar gevonden items rechtsklik je in Winja op de bestandsnaam en kies je Open Reportom te zien of dat zorgelijk is.

Tip 02: Kleintje foto

Geschikt voor: elk systeem
Wie serieus aan de slag wil met fotobewerking, heeft de keus aan meerdere fantastische programma’s, zowel gratis als betaald. Stuk voor stuk vergen die de nodige studie om er het maximale uit te halen. Daarmee vallen ze haast vanzelf af voor mensen die hooguit zo nu en dan een foto willen oplappen. Gelukkig is er in de categorie ‘snel en simpel’ ook genoeg keus. Een hele aardige optie vormt Polarr, een online-toepassing die de belangrijkste bewerkingsfuncties gratis biedt. Zo kun je alle gangbare kleur- en lichtcorrecties uitvoeren, zelfs met professionele curven, en zijn er wat filters. In tegenstelling tot sommige online-concurrenten kun je bij Polarr behoorlijk grote foto’s uploaden. Wie eenmaal de smaak te pakken heeft, kan de toepassing desgewenst tegen betaling uitbreiden (maar dan kun je natuurlijk ook overstappen op uitgebreidere gratis software).
Een aardige bijkomstigheid van Polarr is dat de toepassing niet alleen in de browser beschikbaar is, je kunt hem ook downloaden voor Windows, macOS, ChromeOS en Linux én er is een iOS- en Android-app!

Tip 03: Beter verwijderen

Geschikt voor: Windows XP, Vista, 7, 8(.1), 10
Deze rubriek is natuurlijk bedoeld voor het verwerven van leuke, nuttige of interessante software, maar soms wil je ook wel weer eens af van een programma. De meeste software biedt daarvoor een uninstaller en anders kun je het centraal regelen via het Windows-onderdeel Apps. Bij beide mogelijkheden blijft de kans helaas aanwezig dat er zaken achterblijven omdat de verwijderprogramma’s maar al te vaak mappen of registerverwijzingen over het hoofd zien. Er bestaan dan ook speciale programma’s voor software-verwijdering, zoals Geek Uninstaller. Geek Uninstaller voert eerst het reguliere verwijderprogramma uit dat bij een toepassing hoort en scant vervolgens het systeem op achtergebleven mappen of registerverwijzingen. Dat gebeurt razendsnel en maar al te vaak vindt Geek nog iets. Als er geen reguliere verwijderaar beschikbaar is, biedt Geek in zijn contextmenu Geforceerd Verwijderen en je kunt het programma ook gebruiken om verweesde vermeldingen uit de lijst te wissen (Vermelding Verwijderen). En je kunt vanuit Geek gelijk de installatiemap, registersleutel of website van de maker te bezoeken. Prettige bijkomstigheid: het programma is portable én in het Nederlands.

Tip 04: Niet te warm

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10
Het Amerikaanse NZXT is bekend als leverancier van geavanceerde koelers, fraaie systeemkasten en meer van dat soort moois. Wie geld investeert in dat soort producten wil vaak ook zijn systeem nauwkeurig in de gaten kunnen houden en om die reden maakte de fabrikant het programma Cam. Het aardige van Cam is dat je het ook kunt gebruiken wanneer je pc niet één component van NZXT bevat.
Cam is in zijn eenvoudigste vorm een monitorprogramma dat een snelle blik biedt op de temperatuur van de gpu en cpu, vrij geheugen en nog zo wat zaken. Maximaliseer je het venster, dan schakelt Cam over naar een meer professionele modus met een veel gedetailleerder overzicht. Hierin vind je bijvoorbeeld de temperatuur per processorkern, gegevens van allerlei moederbordsensoren en grafieken van gpu-temperatuur, netwerkgebruik en beeldjes per seconde in de laatst gespeelde game. Vooral die temperatuurgrafiek is handig, want grafisch intensieve games willen je kaart nog wel eens flink opstoken. Om dat in de gaten te houden is er zelfs een handige overlay-modus die informatie binnen een game kan laten zien.

Tip 05: Zoek ruimtevreters

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10
Met die grote harde schijven van tegenwoordig maken we ons nog maar zelden zorgen om ruimtegebrek, maar als er één ijzeren computerwet is, dan is het wel: zelfs de grootste schijf loopt een keer vol. Er zijn heel wat (gratis) programma’s die je kunnen vertellen welke bestanden en mappen de meeste ruimte opslokken maar er is er niet één zo fijn als Xinorbis. Deze tool is er in een gratis versie en een betaalversie, waarbij die laatste extra functies biedt zoals het vinden van dubbele bestanden. Wij nemen genoegen met de gratis versie en die biedt al genoeg om vrolijk van te worden. Na een razendsnelle scan toont het programma een samenvatting van zijn bevindingen waarin je bijvoorbeeld ziet hoeveel ruimte wordt ingenomen door films, hoeveel door muziek enzovoort. Via Mapeigenschappen krijg je een nog veel beter inzicht en kun je opvragen hoeveel bestanden in elke categorie zijn gevonden en hoeveel ruimte ze precies opslokken. Dat kan zelfs met nog meer criteria (bijvoorbeeld op extensie) en Xinorbis biedt ook nog een top 101 in de categorieën grootste en kleinste.
Xinorbis is overigens ook beschikbaar als portable versie.

Tip 06: Beter rekenen

Geschikt voor: Windows, macOS, iOS, Android
Op de rekenmachine van Windows valt weinig aan te merken en concurrerende (mobiele) besturingssystemen bieden doorgaans dergelijke functionaliteit ook of er is een groot assortiment aan apps voor dat doel beschikbaar. Veel rekenmachines haken echter af als er ook een grafiekje gemaakt moet worden en als het aankomt op interactie geven ze al helemaal niet thuis. Maar niet getreurd: met de fraaie Desmos Graphing Calculator (ook beschikbaar als iOS- en Android-app) kan iedereen gewoon in elke hedendaagse browser aan de slag want het moois is gemaakt in html5.
In zijn eenvoudigste vorm is Desmos een alledaagse (wetenschappelijke) calculator waarin je gewone berekeningen kunt maken inclusief de vertrouwde exponentiële, logaritmische, goniometrische en statistische functies. Daar begint het echter pas. In Desmos kun je gemakkelijk functies invoeren van de vorm y=f(x) en daarvan wordt vervolgens de grafiek getoond. Die functies mogen echter ook parameters bevatten (bijvoorbeeld y=ax) waarbij je aan de parameter a een schuifregelaar kunt koppelen. Zo maak je grafieken waarmee je interactief kunt spelen. Voor de meeste mensen houdt het hier wel op, maar wie echt behoefte heeft aan zwaar wiskundig geschut kan nog dieper graven.

Tip 07: Alles voor images

Geschikt voor: Windows XP, 7, 8(.1), 10
We doen steeds minder met fysieke cd-, dvd- en blu-ray-schijfjes, maar toch zijn ze nog lang niet uit ons leven verdwenen. De meeste mensen hebben nog een flinke collectie van die dingen in huis. Wil je langzaam je verzameling schijfjes digitaliseren of wil je voor veiligheidsdoeleinden een back-up maken, dan ligt het voor de hand om er een image-bestand van te maken. Zo’n bestand – vaak in iso-formaat – heeft als voordeel dat je het met speciale software (zoals Virtual CloneDrive) kunt openen alsof het een schijfje is dat je in de speler stopt. Sterker nog: dergelijke software biedt vaak een groot aantal virtuele stations, zodat je meerdere image-bestanden tegelijk open kunt hebben. Blijft alleen de vraag hoe je image-bestanden maakt? Dat gaat uitstekend met ISO Workshop. Dat programma stelt je niet alleen in staat om iso-bestanden te maken van schijfjes of mappen, maar ook om ze vanuit andere formaten (zoals bin, nrg of img) te converteren, om er bestanden uit te kopiëren of om ze te branden op een fysiek schijfje.

Tip 08: Meer Taakbeheer

Geschikt voor: Windows XP, 7, 8(.1), 10
Het onderdeel Taakbeheer van Windows voldoet voor veel gebruikers uitstekend, áls ze het al ooit gebruiken dan hooguit om een vastgelopen programma te sluiten. Voor nieuwsgierige computeraars is Taakbeheer echter een rijke bron van informatie waarmee ze zicht houden op het wel en wee van de pc.
Er zijn voor Taakbeheer volop alternatieven die het Windows-onderdeel niet per se hoeven te vervangen, maar wel mooi kunnen aanvullen. Een daarvan is AnVir Task Manager Free. Dit programma plaatst na installatie een aantal pictogrammen in het Systeemvak (maximaal vijf) die in één oogopslag informatie tonen over geheugengebruik, schijfstatus, netwerkverkeer, cpu-belasting en voor laptops batterijstatus. Daarnaast houden ze temperaturen bij. Dat is echter nog maar het begin. Dubbelklik je op een van die pictogrammen, dan opent het echte taakbeheer-onderdeel en dat is zeer uitgebreid. Zo kun je niet alleen à la Windows-Taakbeheer vastgelopen processen stoppen of onderdelen uit de opstartlijst verwijderen, maar ook diepgravende informatie opvragen over gebruikte dll-bestanden, brongebruik (cpu-tijd, lees- en schrijfoperaties, en dergelijke) en nog veel meer. Ook kun je vanuit AnVir snel informatie over processen opvragen bij Google.

Tip 09: Superieure mediaspeler

Geschikt voor: Windows XP, 7, 8(.1), 10
Hoeveel mensen zouden de standaard mediaspeler (Films en TV in Windows 10) van Windows bewust gebruiken? O, het onderdeel speelt video’s keurig af, tenminste als het een niet al te exotisch formaat is, maar minimalistisch is het allemaal wel. Het is dan ook niet vreemd dat veel mensen voor een alternatief kiezen. VLC is een zeer populaire en uiterst betrouwbare optie, maar stiekem is Daum PotPlayer toch nog mooier. Deze speler kan uiteraard uit de voeten met een enorm aantal audio- en videoformaten (waaronder ook 4k, hdr en 360 graden) maar blinkt vooral uit in flexibiliteit en een enorme hoeveelheid aanvullende functies voor de liefhebber.
Om te beginnen met dat eerste: je kunt PotPlayer helemaal naar je hand zetten, zowel qua uiterlijk als qua bediening en werking. Als het gaat om aanvullende functies kent PotPlayer geen gelijken. Zo biedt PotPlayer een groot aantal gereedschappen om video’s te vervormen, wat handig is wanneer de beeldverhouding van het filmpje niet kloppend te krijgen is met die van de beeldschermresolutie. Ook kun je met PotPlayer video’s live te lijf met allerlei filters en effecten, bijvoorbeeld om beeld te roteren, te spiegelen of te verscherpen. En dat alles is nog maar het topje van de ijsberg van wat de tool kan!

Tip 10: Lezen, lezen, lezen

Geschikt voor: Android
Windows of MacOS? Android of iOS? Het zijn van die klassieke twistpunten waar mensen zich buitengewoon over kunnen opwinden. In die zelfde categorie past de vraag ‘e-reader of tablet?’. Voor allebei valt wel wat te zeggen, bijvoorbeeld dat veel e-readers geen verlicht scherm hebben en daardoor prettiger zijn voor gebruik op het strand of buiten in de tuin. Anderzijds zijn e-readers vooralsnog hopeloos als het gaat om graphics, dus lees je (ook) boeken die meer dan alleen tekst bevatten, dan verdient het scherm van een tablet verreweg de voorkeur.
En dan heb je nog de juiste app nodig. Heb je een iPad, dan gebruik je vermoedelijk iBooks. Voor Android-tablets is de juiste app beslist EBookDroid. Dit juweel leest niet alleen traditionele e-bookformaten zoals epub of mobi maar ook bestanden die doorgaans meer beeld of andere opmaakelementen bevatten zoals pdf, djvu of het voor strips populaire cbr- of cbz-formaat. De app houdt van elk boek bij waar je gebleven bent, laat je bladwijzers bewaren en notities maken, kan boeken doorzoeken en is uitgebreid configureerbaar. Puur leesplezier!

Tip 11: Android-verkenner

Geschikt voor: Android
Wie met iOS werkt heeft tot versie 11 moeten wachten op een standaard-onderdeel voor bestandsbeheer. Op dat gebied hebben gebruikers van Android altijd veel meer vrijheid gehad, maar wat heb je aan vrijheid zonder de juiste gereedschappen om er optimaal gebruik van te kunnen maken? Met Total Commander – file manager voor Android heb je die gereedschappen. Deze app kan heel veel dingen die zijn grote Windows-broer ook kan. Total Commander is een bestandsbeheerder met twee vensters zodat je twee mappen tegelijk open kunt hebben en dus is het kopiëren, verplaatsen en wissen van bestanden met deze app een eitje. Allerlei ingebouwde bestandsviewers vergemakkelijken het leven nog meer en als dat nog niet genoeg is zijn er ook nog plug-ins waarmee je bijvoorbeeld ftp-locaties kunt openen of bestanden van je lokale netwerk kunt benaderen. Het aardige van Total Commander is dat het ook nog eens op de meeste versies van Android werkt.

Tip 12: Alles over websites

Geschikt voor: Firefox
Het web zit vol handige tools voor het analyseren van websites, maar het benaderen ervan is altijd een hoop gedoe. Je moet doorgaans naar de site met de tool om daar vervolgens de te analyseren url op te geven. Dat kan een stuk makkelijker, tenminste wanneer je Firefox gebruikt. De fantastische add-on Flagfox geeft namelijk rechtstreeks en vanuit elke site toegang tot een schat aan handig gereedschap.
Om te beginnen toont een vlaggetje in de adresbalk je waar de server zich bevindt, iets dat soms tot verrassende inzichten kan leiden. Zo ontdekten wij dat de officiële website van de Chinese regering in … Amerika wordt gehost! Rechtsklikken we op dat vlaggetje, dan zie je de andere mogelijkheden die Flagfox biedt, waaronder het bekijken van de exacte locatie met Geotool, het opvragen van informatie over een site in WolframAlpha en het weergeven van veiligheidsdata op Virustotal. Achter More gaat nog veel meer schuil. Zo kunnen we van daaruit een pagina laten vertalen met Google Translate (handig want ons Chinees is wat roestig), naar betrouwbaarheid vragen bij WoT, url’s inkorten met Tiny URL en nog meer veiligheidsgegevens achterhalen met Mozilla Security Observatory. Via More / Opties kun je bovendien precies samenstellen welke set tools je in het menu wilt zien. Een must voor elke fanatieke websurfer!

Gevaarlijk?

Bij sommige freeware kun je een enge waarschuwing van je beveiligingsprogramma verwachten. Laat je niet afschrikken, maar lees goed wat er aan de hand is en of je dit logisch vindt. Programma’s maken bijvoorbeeld verbinding met internet. Deze actie kan al een reactie uitlokken bij je beveiliger. Ook voor software die relatief nieuw is of wordt aangeduid als ‘zeldzaam’ kan je beveiliger een waarschuwing geven. Vertrouw je de download? Laat het programma dan uitvoeren. Voel je twijfel? Laat je download onderzoeken door www.virustotal.com, dat doen wij ook. Deze dienst controleert je programma met meer dan vijftig beveiligingsprogramma’s. Zo zie je snel of je te maken hebt met een risico, of met een overijverig beveiligingsprogramma.

Niet te snel klikken

We zien het helaas te vaak en het zou verboden moeten worden: installatieprocedures die extra programma’s bundelen en zomaar aanpassingen doen. Je probeert een programma uit en voor je het weet is de homepage van je browser aangepast en ben je een aantal ongewenste programma’s rijker. Deze handelswijze heet in de volksmond ‘achterbaks’, maar de nette aanduiding is ‘potentially unwanted program’ (pup). Steeds meer beveiligingsprogramma’s letten hierop als je iets probeert te installeren. Wij gebruiken Unchecky om ‘verkeerde vinkjes’ op te merken. Je kunt de extra’s ook zelf voorkomen. Download een programma bijvoorbeeld alleen via de website van de makers. Kies altijd voor de geavanceerde of aangepaste installatie. Zo kun je goed nakijken welke opties er actief zijn. Verwijder de vinkjes bij aanpassingen/programma’s die je als ongewenst beschouwt of keur de aanpassing op een andere manier af.

ASUS A32-K53 A42-K53  voor ASUS A43 A53 K43 K53 X43 serie Li-ion 5200mah 10.8V
ACER AP13J4K  voor Acer Chromebook C720 C720P C740 Li-ion 3920mAh/45Wh 11.4V
AKOYA A41-B34 A32-B34voor Medion Akoya S4213 S4216 S4613 E6237 P6647 P6643 Li-ion 2600mAh 14.4V
DELL JWPHF R795Xvoor DELL XPS L401x L501x L701x serie Li-ion 56WH/ 6Cell 11.1V
CLEVO P150HMBAT-8 6-87-X710S-4271 voor Clevo P170HM P170 li-ion 5200mAh 14.8V
235W PW116 R224M H235P-00 laptop adapter voor Dell Optiplex 760 780 SFF Power Supply

Geblokkeerde bestanden verwijderen met Lockhunter

Het is bloedirritant: je probeert een bestand te verwijderen en Windows vertelt je doodleuk dat je daartoe geen rechten hebt. Hoezo geen rechten? Van wie is die computer nu helemaal? Tijd om de controle terug te nemen, en zélf te bepalen welke bestanden je wist, met Lockhunter.

Stap 1: Even oppassen

Zoals gezegd is Lockhunter in staat om bestanden te wissen die Windows zelf weigert te verwijderen. De reden daarvoor kan zijn dat het bestand in gebruik is door een ander proces, en dan kan het verwijderen geen kwaad. Kwalijker wordt het als je het bestand niet kan en mag verwijderen omdat het een belangrijk systeembestand is, bijvoorbeeld de bestanden in de map System32. Ook dit soort bestanden zal Lockhunter zonder genade verwijderen en dat kan Windows onherstelbaar beschadigen. Kortom, gebruik met mate.

Stap 2: Lockhunter downloaden

Lockhunter is een gratis programma dat al meer dan tien jaar bestaat en nog altijd bijgewerkt wordt, wat we een uitstekende prestatie vinden voor freeware. Je downloadt het programma via www.lockhunter.com met optie Download bovenin. Let wel op dat je echt Lockhunter downloadt en niet USB Safely Remove (dat programma staat er vlak onder). Fijn van de installatie van dit programma is dat je niet hoeft op te letten wat je aanvinkt, het programma zal niet proberen om allerlei software te installeren waar je niet om gevraagd hebt.

Stap 3: Vergrendeld bestand wissen

Normaliter start je een gedownload programma op via je startmenu. Dat kan ook wel bij Lockhunter, maar echt nuttig is dat niet. Het programma is geïntegreerd in Windows Verkenner en werkt ook het best vanuit het contextmenu hiervan. Om een vergrendeld bestand te verwijderen, navigeer je in Verkenner naar dat bestand en rechtsklik je erop. In het contextmenu klik je vervolgens op What is locking this file. In dit voorbeeld gebruiken we even Taskmgr.exe, omdat we weten dat dit bestand (Taakbeheer) vergrendeld is. Even voor de goede orde: dit is dus zo’n bestand dat je niet wilt wissen, zoals vermeld in stap 1. In het venster dat verschijnt, zie je precies welk proces ervoor zorgt dat het bestand niet te verwijderen is. Je kunt nu klikken op Unlock it! om jezelf toegang te verschaffen en daarna op Delete it! om het bestand ook daadwerkelijk te verwijderen.

CLEVO P150HMBAT-8 6-87-X710S-4271 voor Clevo P170HM P170 li-ion 5200mAh 14.8V
235W PW116 R224M H235P-00 laptop adapter voor Dell Optiplex 760 780 SFF Power Supply
DELL JWPHF R795X voor DELL XPS L401x L501x L701x serie Li-ion 56WH/ 6Cell 11.1V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
LENOVO 45N1702 45N1703  voor Lenovo ThinkPad New X1 Carbon 14 serie Li-ion 3.04AH/45WH 14.8V
DELL 6MT4T  voor Dell Latitude E5450 E5550 E5570 Notebook 15.6 Li-ion 62Wh 7.6V(compatible with 7.4V)

Acer op IFA 2018: Dunnere Swift-laptops en over-the-top gaming

Acer staat bekend om zijn ultradunne laptops en daar ligt tijdens de IFA-beurs te Berlijn dan ook de focus op. De nieuwe Swift 5 en Swift 7 zijn nog compacter dan voorheen. Daarnaast is er veel aandacht voor virtual reality en gaming.
De Swift 5 en Swift 7 zijn later dit jaar in nieuwe uitvoeringen te koop. Ze zijn nog dunner en lichter dan de vorige generatie, wat te danken is aan de kleinere schermranden. Zo stapt de nieuwe Swift 5 van een 14-inch scherm over op een 15-inch scherm, zonder dat de notebook meer ruimte inneemt. De Swift 7 heeft een even groot scherm als zijn voorganger, maar is toch een compacter apparaat door een screen-to-body-ratio van 92 procent.
Ook onthult Asus nieuwe producten binnen de Aspire-lijn. Zo is de vernieuwde Aspire 7 met een achtste generatie Intel i7-processor en grafische chip van AMD Radeon uitgerust. De notebook heeft tevens een 4K-scherm. Op het gebied van all-in-ones is de Aspire Z 24 nieuw. Deze heeft een 'randloos' full hd-display van 23,8-inch groot. Er zitten maar liefst vier far field microfoons in, zodat spraakassistenten als Cortana en Alexa je van veraf kunnen verstaan.

Star VR One en OJO 500

Acer zet stevig in op virtual reality en opent de presentatie dan ook met de Star VR One. Deze vr-bril werd eerder deze maand al aangekondigd en valt met name op door zijn extra brede kijkhoeken van 210 graden.
Ter vergelijking: de Oculus Rift en HTC Vive hebben een 'field of view' van 110 graden. De bril werkt zonder externe sensoren en is tevens van oog-tracking voorzien.
De opmerkelijk genaamde Acer OJO 500 (zie bovenstaande afbeelding) is daarnaast een nieuwe mixed reality-headset voor Windows 10. Die zou comfortabeler moeten zitten dan de eerdere poging van Acer en heeft nu een geïntegreerde koptelefoon. De lenzen zijn zodanig af te stellen dat het beeld scherp is voor verschillende sterktes.

Predator X en Predator Triton 900

Wanneer het op gaming-pc's aankomt, durft Acer altijd flink out-of-the-box te denken. En dat is dit jaar niet anders. Zo is er de Predator X, een desktop-pc met dubbele processor voor multitasking. De Predator Triton 900 is helemaal bijzonder. Het scherm zit namelijk in een houder vast, waardoor deze los komt van het keyboard en 360 graden te kantelen is.
De meest futuristische onthulling blijkt de Thronos. Dit is een gamingstoel met geïntegreerde Predador-gaming-pc, waarbij je drie schermen van 27-inch voor je neus krijgt. De Thronos trilt mee met de actie op het scherm en de 'cockpit' kan ook draaien en kantelen.
Een prijs is nog niet bekend, maar waarschijnlijk is dit meer een product voor op beursvloeren of in bedrijfspanden dan eentje die consumenten daadwerkelijk voor zichzelf zelf in huis halen.

633196-001 PS-6221-7 PCA222 laptop adapter voor HP Power Supply s5-1321cx D10-220P PSU 220W
BOSE 404600  voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL XCMRD 0MF69   voor DELL Inspiron 14 serie DELL Inspiron 14R 14-3421 serie li-ion 40WH 14.8V
TOSHIBA PA5149U-1BRS  voor Toshiba Tecra Z40T-A1410 Z50-A-11H Li-ion 60Wh/3860mAh 14.4V
504965-001 laptop adapter voor HP Desktop Power Supply unit PSU 504965-001 PC8044 220W HP-D2201C0 New

Samsung Portable SSD X5 – Razendsnel via Thunderbolt

Momenteel zijn m.2 nvme-ssd’s het neusje van de zalm en Samsung behoort met bijvoorbeeld de SSD 970 Pro tot de top. Met de Portable SSD X5 brengt Samsung nvme naar de externe ssd. Thunderbolt 3 moet het mogelijk maken deze razendsnelle ssd extern te gebruiken. Wij hebben de Samsung Portable SSD X5 getest.
De Portable SSD X5 is niet Samsungs eerste externe ssd, zo kwam vorig jaar de Portable SSD T5 op de markt. Deze maakt gebruik van usb 3.1 en is intern voorzien van een msata-ssd. Met een snelheid van 10 Gbit/s (1250 MB/s) is usb 3.1 niet snel genoeg om de huidige nvme-ssd’s met snelheden boven de 2.500 MB/s bij te houden. In de vorm van Thunderbolt 3 is er wél een aansluiting die deze snelheden aankan. De eerste twee varianten van het door Intel en Apple uitgevonden Thunderbolt maakten gebruik van een mini-displayport-aansluiting en waren vooral een Apple-feestje. Met Thunderbolt 3 dat gebruik maakt van de usb-c-connector zien we Thunderbolt naast MacBooks wél terug op de duurdere Windows-machines. Thunderbolt 3 is gebaseerd op pci-express 3.0 en gebruikt voor de dataoverdracht een x4-verbinding, dezelfde verbinding die gebruikt wordt voor interne nvme-ssd’s.

Alleen Thunderbolt 3

Volgens de specificaties heb je om de Portable SSD X5 te gebruiken een Thunderbolt 3-aansluiting nodig. Uiteraard hebben we toch even geprobeerd om de X5 via usb aan te sluiten en zoals verwacht gebeurt er dan weinig. Er wordt door Windows wel herkend dat de X5 is aangesloten, maar stuurprogramma’s om hem te gebruiken zijn er niet. Dat is zelfs het geval als je laptop voorzien is van een usb-c-poort zonder Thunderbolt-ondersteuning. Die aansluiting ziet er precies hetzelfde uit, maar werkt niet in combinatie met de X5. Dit illustreert nog maar eens de verwarring van de usb-c-aansluiting die voor verschillende protocollen is in te zetten. De X5 is dus geen schijf om bestanden met andere mensen uit te wisselen, je moet hem echt voor jezelf aanschaffen. Met de meegeleverde software kun je je data van een wachtwoord voorzien, hiervoor wordt gebruik gemaakt van AES 256bit-versleuteling

Nvme-ssd

Met Thunderbolt vormt de aansluiting niet langer een snelheidsbeperking en Samsung heeft de Portable SSD X5 dan ook voorzien van een m.2 nvme-ssd uit eigen stal. Welke variant dat precies is, kon Samsung ons niet vertellen en het lijkt onmogelijk de X5 zonder schade open te maken. Met opgegeven lees- en schrijfsnelheden van 2.800 en 2.300 MB/s gaat het in ieder geval om een rap exemplaar. Met een afmeting van 11,9 x 6,2 x 2 cm is de magnesium behuizing van de X5 een stuk groter dan de gebruikte m.2-ssd. Dit verschil in afmeting tussen ssd en de behuizing is ook een stuk groter dan bij Samsungs op msata gebaseerde usb-ssd’s. De Portable SSD T5 is bijvoorbeeld niet gek veel groter als de msata-ssd die intern gebruikt wordt. De reden voor de enigszins forse behuizing van de X5 is koeling. De ssd is voorzien van een forse heatsink die ervoor zorgt dat de ssd niet te warm wordt en de prestaties ook over langere tijd goed blijven.

Prestaties

De laptop die we gebruikt hebben om de 1 TB-uitvoering van de Portable SSD X5 te testen is een modern exemplaar met een Intel Core i7-8550u, 16 GB ram en een Samsung PM981 nvme-ssd van 512 GB. We hebben onze ssd-benchmarks losgelaten op zowel de Portable SSD X5 als de ingebouwde PM981. Met CrystalDiskMark bepalen we de sequentiële lees- en schrijfsnelheden. De X5 haalt hierbij met 2769,2 en 2157,8 MB/s bijna de door Samsung opgegeven snelheden. De ingebouwde PM981 heeft met 3157,3 MB/s een hogere leessnelheid, maar is met 1622,5 MB/s een stuk langzamer met schrijven. Dat beeld wordt bevestigd in AS SSD: de ingebouwde ssd heeft een hogere sequentiële leessnelheid terwijl de X5 een hogere schrijfsnelheid heeft. De X5 doet het echter weer beter in testen met kleine stukjes data en heeft een betere toegangstijd. AS SSD kent aan de X5 een score toe van 4464 punten terwijl de PM981 3180 punten scoort. Uiteindelijk gaat het om de prestaties in de praktijk en de benchmark die daar het dichtst bij in de buurt komt is de Storage-test van PCMark 8. De X5 krijgt van PCMark 5077 punten terwijl de ingebouwde PM981 5022 punten krijgt. De externe X5 is volgens PCMark 8 dus een betere ssd om vanaf te werken dan de in de laptop ingebouwde nvme-ssd en dat verdient lof. Je kunt de X5 dus zonder zorgen gebruiken om programma’s op te installeren of grote bestanden zoals 4K-films of raw-foto’s direct te bewerken vanaf de X5. Die score van 5077 punten is overigens vrijwel gelijk aan Samsungs SSD 970 EVO.

Conclusie

Samsung maakt met de X5 de belofte waar: dit is een externe ssd die vrijwel net zo snel is als een intern exemplaar. Je kunt de X5 dan ook zonder zorgen inzetten voor alles waar je normaal gesproken een interne nvme-ssd voor inzet. De X5 is ook een prima manier om de opslag van een laptop of pc met Thunderbolt 3 uit te breiden wanneer het niet mogelijk is de ingebouwde ssd te vervangen. De Portable SSD X5 heeft echter één belangrijk minpunt en dat is dat Thunderbolt 3 echt verplicht is. Zelfs via een usb-c-poort krijg je zonder Thunderbolt-ondersteuning geen verbinding met de X5 terwijl die aansluiting er fysiek wel hetzelfde uitziet. De prijzen beginnen bij 409,99 euro voor de 500GB-uitvoering en liggen daarmee een stuk hoger dan die van de op usb 3.1 gebaseerde Portable SSD T5. De prijs van de geteste 1TB-uitvoering is nog niet bekend.

ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL XCMRD 0MF69   voor DELL Inspiron 14 serie DELL Inspiron 14R 14-3421 serie li-ion 40WH 14.8V
TOSHIBA PA5149U-1BRS  voor Toshiba Tecra Z40T-A1410 Z50-A-11H Li-ion 60Wh/3860mAh 14.4V
504965-001 laptop adapter voor HP Desktop Power Supply unit PSU 504965-001 PC8044 220W HP-D2201C0 New
DELL 245RR T0TRM  voor Dell XPS 15 9530 Precision M3800 Li-ion 91Wh/9cell 11.1V
HP SE03XL  voor HP HSTNN-LB7G HSTNN-UB6Z TPN-Q171 849568-421 849908-850 Li-ion 41.5Wh 3450mAh 11.55V

iPhone XI: de geruchten

We bevinden ons inmiddels in de tweede helft van het jaar, en dat betekent dat de ogen langzaam maar zeker weer gericht zijn op Apple. Kortom, de iPhone XI smartphone komt eraan (of heet 'ie toch anders?). Wij zetten alle iPhone XI geruchten op een rijtje.
Vorig jaar bestond de iPhone tien jaar, en kwam Apple met de iPhone X (en twee edities van de iPhone 8). Dit jaar verwachten we een iPhone XI. Maar wat kunnen we allemaal van dit toestel verwachten? We zetten de geruchten voor je op een rij, inclusief onze mening of ze plausibel zijn of niet.

Drie nieuwe telefoons

De verwachting is dat we dit jaar niet één, maar wederom maar liefst drie nieuwe telefoons van Apple zullen zien verschijnen. Het zou daarbij gaan om een ‘kleine’ versie met een display van 5,8-inch, een versie met een display van 6,1-inch en een supergrote versie met een display van 6,5-inch. Ter vergelijking, het huidige plus-model van Apple, de iPhone 8 Plus, heeft een display van ‘slechts’ 5,5-inch. Het display is zélfs grote dan het display van de splinternieuwe Samsung Galaxy Note 9, die het met een inch minder moet doen. Toch hoef waarschijnlijk niet met een gigantisch apparaat in je broekzak rond te lopen, omdat de omvang van de smartphone zelf beperkt blijft doordat het display het gehele toestel bedekt.

Design

We bevinden ons officieel in een s-jaar, (het jaar waarin Apple geen nieuw cijfer voor z’n smartphones bedenkt, maar er simpelweg een s achter plakt). Dat zou betekenen dat er geen tot weinig veranderingen in het design van de iPhone zullen zijn. Dat is echter slechts deels waarheid. Apple heeft vorig jaar immers twee verschillende ontwerpen gelanceerd, en de verwachting is dat alle toestellen dit jaar het ontwerp van de iPhone X zullen hebben. Dat is dus geen grote verandering voor bezitters van de iPhone X, maar wel een gigantische verandering voor bezitters van een iPhone 8 of ouder, en dat zullen er toch veel meer zijn. Het 6,5 en 5,8-inch model zullen identiek zijn, het 6,1-inch model zal er iets anders uitzien, en dat heeft alles te maken met het display.

OLED-displays

Waar het 6,5 en 5,8-inch model namelijk zijn voorzien van hetzelfde OLED-display als de iPhone X, zal het 6,1-inch model het moeten doen met een LCD-display. Verwacht wordt dat Apple dit toestel in de markt zal zetten als budget-model, en het gevolg hiervan is dat de randen om het display iets dikker zullen zijn. Niets schokkends, maar wel anders. Ook de uitsparing bovenin, waarin de camera zich bevindt, zou een stukje dikker zijn dan bij de andere twee modellen. Daarbij is LCD natuurlijk kwalitatief iets minder dan OLED, maar daar komt het budget-principe ook om de hoek kijken.

Vaarwel Touch ID

De gehele overstap naar het design van de iPhone X met de OLED-displays, betekent ook dat we voorlopig afscheid nemen van Touch ID, dat nu plaats maakt voor Face ID. Apple schijnt te werken aan een technologie die Touch ID dwars door het beeldscherm mogelijk maakt, maar die verwachten we in de lichting van 2018 in ieder geval nog niet.

Dual-sim

De geruchten die we tot nu toe hebben besproken durven we vrijwel allemaal te bestempelen als waarheid. Waar we nog een beetje over twijfelen is de introductie van de dual-sim. De nieuwe iPhone-modellen (met uitzondering van het budgetmodel) zouden ruimte bieden voor maar liefst twee simkaartjes, zodat je met twee nummers tegelijk gebruik kunt maken van het toestel. Daar hoef je geen belangrijke zakenman voor te zijn, het kan ook ideaal zijn voor iedereen die naar het buitenland reist, daar een lokaal simkaartje aanschaft, maar ook op z’n Nederlandse nummer bereikbaar wil blijven. We neigen naar plausibel voor dit gerucht, maar met zekerheid durven we het niet te zeggen.

Drie kleuren

Het is elk jaar weer grappig om te zien hoe opgewonden mensen raken over de kleur van een iPhone, om het toestel vervolgens volledig weg te stoppen in een beschermhoesje. Toch blijft kleur een belangrijk selling item, en verwacht wordt dat we het toestel dit jaar in drie kleuren kunnen aanschaffen, te weten wit, zwart en goud.

Hoe gaat ie heten?

Ironisch genoeg is de naamgeving van de iPhone ieder jaar lastiger te raden dan wat zich aan de binnenkant van het toestel bevindt. Vorig jaar heeft Apple de boel behoorlijk in de war geschopt, door zowel een iPhone 8 (en 8 Plus) uit te brengen, als een iPhone X (spreek uit, iPhone 10). Wat de naamgeving dit jaar wordt is dus praktisch Russisch roulette, al zouden we het heel vreemd vinden als er een iPhone 9 uitkomt ná de iPhone X, met het uiterlijk van de iPhone X. We rekenen daarom vooral op een iPhone XI, al zou een iPhone Xs natuurlijk ook kunnen (maar dat verwachten we dan weer niet omdat dat de associatie extra small oproept en die wil Apple vast vermijden). iPhone X2 hebben we ook voorbij zien komen, maar daar geloven we eerlijk gezegd ook niet zoveel in.

ASUS A32-N61 voor Asus N61 N61J, N61Ja, N61jq, N61Jv, N61Vg, N61Vn N61w Li-ion 4400MAH 10.8V
ACDP-100D01 laptop adapter voor Sony Vaio PCGA AC19V4 ACDP-100D01
DA-65G19 PSAB-L101A laptop adapter voor 6.5 x 4.4mm LG X-note C500 R410
SONY VGP-BPS35A voor Sony Vaio 14E 15E SVF15217SC SVF15216SC serie li-ion 40WH 14.8V
BOSE 063404 voor BOSE SOUNDLINK Mini I serie Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
A13-045N2A KP.0450H.001 laptop adapter voor Acer Aspire Switch 11 12 V,Acer Chromebook 11

dit zijn de beste solid state drives

De specificaties van solid state drives of ssd’s zijn even eenvoudig te volgen als die van routers, maar nog meer dan bij die kastjes die het internet magisch door de lucht weten te versturen liggen de werkelijke prestaties ver uiteen. Wij frissen de basiskennis over ssd’s op, en zoeken de beste voor je uit.
Het staat niet ter discussie dat de komst van de ssd de grootste impact heeft gehad op het snelheidsgevoel van onze bekende huis-, tuin- en keukencomputer of laptop. Zij die nog twijfelen aan het concept en nog met een mechanisch rondjes draaiende harde schijf werken zouden we adviseren dat het nu toch echt eens tijd is. Dat de doorbraak bij het grote publiek lang heeft geduurd is wel begrijpelijk; een computer met ‘500GB-schijf’ klonk voor veel mensen toch aantrekkelijker dan ‘250GB-schijf’, ongeacht hoe veel sneller de ssd-techniek was. En ook het prijsverschil speelde een rol natuurlijk. Het bewustzijn rondom ssd’s is inmiddels een stuk beter, al zien we tot onze spijt nog veel instapsystemen zonder ssd. Hoewel we in dit artikel ingaan op de onderlinge verschillen willen we duidelijk stellen dat elke recente ssd beter is dan geen ssd.

Verschillende soorten ssd’s

Los aangeschafte ssd’s dienen zowel als basis voor een nieuw systeem, of als upgrade voor een bestaand systeem of laptop. Maar voor we ons inhoudelijk verdiepen is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de fysieke aansluiting van een ssd en het protocol waarmee vervolgens tussen je computer en de schijf wordt gecommuniceerd. Een ssd sluit je normaliter aan op een sata- of m.2-aansluiting op je moederbord, de gangbare aansluitingen. Recente systemen hebben meestal een m.2-slot, maar voor computers zonder zo’n aansluiting leveren sommige fabrikanten van m.2-ssd’s een insteekkaart waarmee de ssd fysiek kan worden aangesloten op pci-express-sloten (waar normaliter videokaarten en dergelijke ingaan).
Sata is een redelijk bejaarde aansluiting waarmee we al jaren onze mechanische harde schijven aan de computer koppelen, en ook de eerste ssd’s sloten we daar eenvoudig op aan. Praktisch, want bij een ssd-upgrade hoefde je je zelden zorgen te maken dat die mooie, gloednieuwe technologie niet zou passen. M.2 als fysieke aansluiting is echter veel aantrekkelijker: de aansluiting direct op het moederbord bespaart extra bekabeling en de bijpassende schijven zijn compacter. Dat is zeker voor dunnere laptops noodzakelijk, maar ook compactere desktopcomputers doen er hun voordeel mee.

Nieuw protocol nodig

Met de rappe ontwikkelingen op gebied van het flash-geheugen waar de ssd’s op zijn gebaseerd kwam de noodzaak voor een nieuwe aansluiting én protocol. Die snellere aansluiting was al op iedere computer aanwezig in de vorm van pci-express, een aansluiting die vele malen sneller is dan de sata-interface. Pci-express werkt met zogenoemde lanes die een snelheid bieden van 1 GB/s. In het geval van een m.2-slot worden vier van deze lanes gecombineerd voor een maximale theoretische snelheid van 4 GB/s, voorlopig snel genoeg voor de snelste ssd’s. Pci-express is echter maar het halve verhaal, want de nieuwste ssd’s gebruiken ook een ander aansturingsprotocol. Het oudere AHCI-protocol wat voor sata-drives wordt gebruikt, is ontwikkeld met mechanische schijven in het achterhoofd en vormde in meerdere opzichten een bottleneck voor nieuwere ssd’s. De eerste generatie pci-express-ssd’s maakte gebruik van ahci, maar moderne (m.2) pci-express-ssd’s gebruiken het nieuwere nvme-protocol. Dit is speciaal voor ssd’s bedacht en biedt de broodnodige verbeteringen: lagere latency, hogere maximale doorvoersnelheden, en vooral de mogelijkheid om veel meer gelijktijdige acties te verwerken. Kortom: nvme-ssd’s zijn veel en veel krachtiger. Hoewel de meeste recente m.2-aansluitingen ondersteuning bieden voor pci-express is dat niet altijd het geval. Een m.2-ssd kan prima een sata-variant zijn en daarmee feitelijk niet heel erg afwijken van een sata-ssd van 2,5-inch. Het is dus belangrijk om de fysieke aansluiting en de interface los van elkaar te zien.

Nvme all the things!

Dat nvme-drives objectief sneller zijn staat buiten kijf. De maximale doorvoersnelheid van een sata-ssd ligt rond de 560 MB/s en de meeste ssd’s halen of benaderen dat inderdaad ook - bij het uitlezen althans. Maar zelfs de langzaamste nvme-schijf in deze vergelijking is ruim drie keer zo snel als dat. De snelste (en duurste) nvme-schijven in deze test, de Samsung 970 PRO ssd’s, komen maar liefst rond de 3500 MB/s uit. Drie-en-een-halve gigabyte per seconde is een hele dvd aan data over het lijntje in nog geen anderhalve seconde.
Het brengt ons wel bij de vraag in hoeverre de mogelijkheid om zo veel data in korte tijd over te zetten praktisch relevant is, een typische lichte gebruiker zal zelden meer dan een paar megabyte per seconde aan schijfacties vragen. Om in een eenvoudige metafoor te spreken: wanneer vijf mensen met een boodschappenkar vol bij de supermarktkassa komen maakt het niet uit of ze worden opgewacht door 10 of 50 kassières.
Nvme-schijven blinken echter niet alleen uit in doorvoer, maar vooral in de lage latency en de mogelijkheid om veel meer taken gelijktijdig af te handelen, alsof onze bovengenoemde kassières ons niet enkel reikhalzend zitten af te wachten maar ook nog eens de hele wagen gescand hebben voordat we onze bonuskaart hebben kunnen trekken. Nvme klinkt zo helemaal fantastisch.

Optane?

Ssd-insiders zullen hun zinnen mogelijk al op Optane-ssd’s hebben gezet, of eigenlijk 3D XPoint-ssd’s, aangezien Optane de merknaam is die Intel hanteert. Tot dusver hebben we het gehad over de aansluitingen en protocollen, maar het type geheugen dat in een ssd wordt gebruikt heeft uiteraard ook gevolgen voor de prestaties. 3D XPoint-modellen zijn inmiddels te koop en bewezen nog veel sneller, maar gezien de extreme meerprijs zijn ze vooralsnog enkel interessant voor de meest veeleisende professionals.

De praktijk is toch gecompliceerder

Nvme-ssd’s zijn dus objectief geweldig, maar wanneer we kijken naar een volledig computersysteem is de ssd slechts één van de vele radertjes in het grotere geheel. Blijven we nogmaals bij de kassametafoor dan kunnen we dat uitdrukken door te zeggen dat de kassa weliswaar veel sneller werkt, maar de totale tijd die we kwijt zijn aan de boodschap inclusief rijden en parkeren niet per se significant verandert.
Of het hele systeem sneller gaat met zo’n veel snellere ssd in vergelijking met een instap-ssd is afhankelijk van welke taken je het systeem laat uitvoeren. Enkel taken die zwaar op de schijf wegen gaan daadwerkelijk sneller, maar dat zijn er minder dan je misschien zou denken. Kijken we naar zaken die voor een typische thuisgebruiker relevant zijn, dan zien we feitelijk geen verschil. Denk aan het opstarten van de pc, het openen van een foto of het opstarten van een game. Taken die met een ssd significant sneller gaan dan met een mechanische harde schijf, maar je moet van goede huizen komen om het verschil op te merken tussen de traagste en snelste schijf in deze test. De theoretische voordelen brengen simpelweg niets te weeg in de praktijk.
Deze wetenschap zet zodoende veel druk op de luxere ssd’s in deze vergelijking, niet alleen nvme-modellen maar ook de duurdere sata-opties ten opzichte van het zo goedkoopst mogelijke model. Het maakt het eenvoudig om te begrijpen waarom er bij ssd’s vaak niet wordt gekeken naar welke indicatie van snelheid dan ook, maar enkel naar de prijs per GB. Als de prestaties voor veel basale taken toch niet uitmaken, dan koop je het liefst gewoon zo veel mogelijk opslag voor je geld. Ben je vooral op zoek naar een ssd om je systeem vlot te laten starten, of een gamer die zo veel mogelijk games op de ssd kwijt wil, dan snappen we de drang om de allergoedkoopste te pakken. Dan blijken de ‘ouderwetse’ sata-drives opeens zo gek niet. Elke euro die je uitspaart voelt als winst wanneer je enkel naar de opstarttijd van je systeem kijkt.

Groter = Sneller?

Een bekend fenomeen is dat grotere ssd’s sneller zijn dan kleinere varianten. Tot circa 1 TB zien we bij schijven binnen dezelfde serie meestal verbeteringen in prestaties. Soms zien we daardoor lager gepositioneerde schijven met een hogere capaciteit soms druk zetten op door de fabrikant hoger gepositioneerde opties met minder opslag. De Samsung 970 EVO 1TB versus de Samsung 970 PRO 512GB is daar een mooi voorbeeld van. Omdat grotere sneller zijn, meer data kunnen verwerken (TBW-rating) en een gunstigere prijs-per-GB hebben zijn in de regel modellen vanaf zo’n 500 GB inhoudelijk het meest interessant.

En betrouwbaarheid?

Idealiter zouden we de betrouwbaarheid het zwaarst laten wegen, maar dit is nagenoeg onmogelijk om te testen. Dit zou meerdere jaren duren en op het eind zouden de geteste modellen al lang en breed van de markt zijn. Theoretisch interessant, maar praktisch zonder veel waarde dus. De betrouwbaarheid wordt deels bepaald door de hoeveelheid data in elke geheugencel. Een ssd die 3 bits aan data in een cel opslaat (3-bit TLC geheugen) slijt in theorie een stuk harder dan een model met 2 bits aan data per cell (2-bit MLC-geheugen), waarbij we 1-bit SLC geheugen achterwege kunnen laten gezien de prijs van die cellen praktisch onverkoopbare ssd’s oplevert.
Gelukkig is de levensduur van het in al deze ssd’s gebruikte geheugen zo goed dat de betrouwbaarheid geen overweging meer is voor de meeste doeleinden. Enkel de allerzwaarste professionele gebruikers zullen echt bij het soort geheugen stil willen staan. Derhalve nemen we de geheugenconfiguratie wel in de tabel op, maar voor de consument wegen we het beperkt. Het is vooral cruciaal om te onthouden dat alles in theorie kapot kan gaan, dus je dient altijd te zorgen voor een goede back-up.

Zwaar, zwaarder, zwaarst

De definitie van professional is geen eenvoudige, want een professionele Excel-werker zal ook niet snel profiteren van een snellere ssd. Het zijn vooral creatieve professionals kunnen van een luxere ssd profiteren, al zal de mate van belasting op je systeem bepalend zijn of een echt topmodel winst biedt of dat je met iets meer dan een instapper al voldoende hebt. Voor video- en foto-editing is een goed presterend model echter een goede toevoeging. Zeker een ssd met een vlotte cache erin is nuttig op de momenten dat er veel naar de schijf wordt geschreven. Het is dan ook fijn dat de betere sata-drives of middenklasse nvme-drives niet veel duurder zijn dan de instappers.
Ssd’s met krachtige specificaties zijn ook nuttig als je meerdere virtuele machines draait vanaf dezelfde ssd, of als je database- of webserver-achtige taken uitvoert. De typische consument zal het worst zijn, maar serieuze IT’ers zullen genoeg zien in ssd’s waarvan we met benchmarks kunnen aantonen dat de onderliggende kwaliteiten significant beter zijn.

En sata express? U.2?

Sata en m.2 zijn zeker niet de enige methodes om een ssd aan te sluiten, zo zien we op sommige recente moederborden ook nog sata-express en u.2 aansluitingen. Hoewel deze in bepaalde enterprise-oplossingen wel nut kunnen hebben, hebben we er als consumenten in de praktijk niets aan. Geen van de fabrikanten van ssd’s besteedt er aandacht aan bij hun producten voor consumenten of MKB, en ook bij de moederbordfabrikanten begint de realiteit door te dringen dat die aansluitingen weinig succesvol zijn.

Adviezen

Enerzijds tonen we grote verschillen aan in onze benchmarks, anderzijds geven we aan dat voor veel taken het verschil in de praktijk te verwaarlozen is. Dat maakt de keuze niet eenvoudiger. Ons advies is dan ook eerst primair naar je gebruiksdoeleinden te kijken. Blijft het bij basistaken zoals opstarten, eenvoudige applicaties starten en vakantiefoto’s bekijken dan kan je dus iedere ssd kiezen, waarbij je de nadruk legt op praktische zaken zoals opslagcapaciteit. De echte budget-drives zie je niet terug in de tabel, wij weten dat ze te veel inleveren ten opzichte van de nauwelijks duurdere middenklasse. Het verbaasde ons niet dat geen van de fabrikanten happig was om ons van deze schijven te voorzien om te testen. De eerste interessante instappers zijn schijven zoals de WD Blue en de SanDisk Ultra 3D die precies doen wat een ssd moet doen: snel genoeg zijn voor de meeste gangbare taken. SanDisk is overigens onderdeel van Western Digital en intern is het nagenoeg exact hetzelfde product.
De Crucial MX500 staat daar op papier een stap boven, met praktisch structureel betere prestaties die niet veel onder doen voor de snelste sata-schijven in deze test, de Samsung 860 modellen. Samen vormen zijn de sata-top. Tot voor kort leek de Crucial de sterkste aankoop, het forse prijsvoordeel van Crucial leek een overtuigende motivatie. Samsung is normaliter duurder, maar lijkt zich echter bewust van het feit dat een meerprijs voor snellere nvme-schijven wel geaccepteerd wordt, maar voor snellere sata-schijven niet. De in februari 169 euro kostende 860 EVO 500 GB was in april al gezakt tot 129 euro, waar hij tot op een paar euro concurreert met de WD Blue, Crucial MX500 en SanDisk 3D Ultra. En op dat moment kunnen we kort zijn: de Samsung heeft technisch gezien de duidelijke voorsprong wat bij nagenoeg gelijke prijs de doorslag geeft. De PRO serie van Samsung is nog wat beter, maar de meerprijs voor het duurzamere type geheugen is enkel voor echte pro-doeleinden te verantwoorden. Gezien de ssd-prijzen sterk schommelen is het verstandig bij aanschaf even goed op de prijzen te letten. Samsung pakt de technische winst, Crucial doet er nauwelijks voor onder en WD en SanDisk vormen de middenmoot die vooral interessant zijn als ze op moment van aanschaf de goedkoopste zijn. Maar uiteindelijk kan Samsung of Crucial zich niet permitteren om te veel geld voor hun sata-schijven te vragen.

Adviezen nvme

Het technisch mooie nvme-concept blijft vooralsnog behouden aan de echte creatieve professional, zware storage-werker en de consument die op technologisch vlak voorop wil lopen. Ontwikkelingen leunen zwaar op early adopters en wij zijn ook gecharmeerd door deze technisch knappere ssd’s, zelfs al is de praktische impact soms beperkt of niet aanwezig.
Ook hier staat de technische voorsprong van Samsung niet ter discussie, iets wat we ook zien aan het feit dat menig concurrent er niet eens iets tegenin wil brengen. De 970-serie is niet goedkoop, maar de prestaties spreken voor zich en zijn uitmuntend. Wel raden we aan om eerst naar grotere capaciteiten te kijken, voordat je de stap van de EVO-lijn naar de PRO-lijn overweegt, want de meerwaarde van die stap is alleen interessant voor de meest veeleisende gebruikers. Kingston biedt met de KC1000 een iets goedkoper 2-bit MLC-alternatief voor de Samsung 970 PRO, maar met een fors verschil in prestaties. Een knappe ssd, maar niet één die we direct zullen aanbevelen.
De Kingston A1000 960 GB lijkt nog wel een goedkoper alternatief voor de 970 EVO 1 TB, maar gezien we reeds hebben vastgesteld dat de meerwaarde van nvme-drives in het zwaardere werk schuilt vinden we juist het prestatiegat in die zwaardere benchmarks wel heel groot. De schijvengigant WD die in het mainstream ssd-segment nog leuke zaken doet, laat het in het nvme-segment volledig afweten, want de WD Black komt niet in de buurt van de prestaties van de nvme-zwaargewichten. Het is weliswaar de goedkoopste nvme-drive uit deze vergelijking, maar de prestaties komen maar net boven die van een degelijke (en normaliter goedkopere) sata-drive. Zaak voor WD om deze black drives extreem concurrerend geprijsd neer te zetten om ze een interessant alternatief te maken.

Conclusie

We zetten de modellen in twee klassen in een overzicht: schijven van 500 GB en schijven van 1 tot 2 TB. Samsung gaat er in beide klassen met de ‘Best getest’-waardering vandoor vanwege de prestatievoorsprong en het feit dat naarmate de last op de schijf toeneemt de prestaties structureel beter standhouden. Het zijn objectief de meest begeerlijke ssd’s.
De ademruimte die zij hebben is echter beperkt, vooral bij de grote doelgroep voor wie sata-schijven nog veruit het interessantste zijn. Nogmaals, voor de meeste basale taken is het verschil tussen de snelste ssd en een degelijke middenklasser simpelweg niet te ervaren en dan kan een paar euro al de doorslag geven. Hoewel we stellen dat elk van de ssd’s bij de juiste prijs overwogen mogen worden gaat onze redactietip uit naar de Crucial MX500, want die doet prestatie technisch weinig onder aan de 860 EVO en heeft zich in het eerste kwartaal van 2018 het meest regelmatig de koning van de prijs-per-GB mogen noemen. Grote kans dus dat het vooral tussen die twee modellen kiezen wordt.
Dat legt de uitdaging bij WD, SanDisk en Kingston om te zorgen dat de huidige alternatieven sterk op prijs concurreren met de MX500 en 860 EVO, en in het NVMe-segment sterk op prijs concurreren met de inhoudelijk ijzersterke 970 EVO-serie.

ASUS A32-N61 voor Asus N61 N61J, N61Ja, N61jq, N61Jv, N61Vg, N61Vn N61w Li-ion 4400MAH 10.8V
ACDP-100D01 laptop adapter voor Sony Vaio PCGA AC19V4 ACDP-100D01
DA-65G19 PSAB-L101A laptop adapter voor 6.5 x 4.4mm LG X-note C500 R410
SONY VGP-BPS35A voor Sony Vaio 14E 15E SVF15217SC SVF15216SC serie li-ion 40WH 14.8V
BOSE 063404 voor BOSE SOUNDLINK Mini I serie Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
A13-045N2A KP.0450H.001 laptop adapter voor Acer Aspire Switch 11 12 V,Acer Chromebook 11

Moto G6 Plus - Verstandigste keuze

Groot, luxe en goedkoop. De Moto G6 Plus smartphone leeft boven zijn stand als je kijkt wat je voor zijn bescheiden prijs terugkrijgt. Voor nog geen 300 euro heeft het Androidtoestel veel te bieden.
Onlangs testte ik de Moto G6-smartphone, die enkele tientjes goedkoper is dan deze Moto G6 Plus. In de review liet ik al een beetje doorschemeren dat de Plus-uitvoering een betere keuze was dan de gewone G6. Voor slechts een paar tientjes meer biedt de Moto G6 Plus meer opslaggeheugen (64GB in plaats van 32GB), een grotere batterij, een beter scherm, de smartphone is een tikje sneller en de camera net even een slagje beter.
Opvallend aan beide G6-smartphones is dat ze ontzettend luxe ogen, dankzij een mooi ontwerp en een rond aflopende glazen achterzijde. De dubbele camera steekt wel erg uit deze achterkant, meer dan bij de gewone G6. Bovendien voelt het toestel wel erg fragiel door het glas en zit het binnen een mum van tijd vol vingerafdrukken. Een hoesje is dus echt noodzakelijk. Gelukkig zit er een (simpel) hoesje in het doosje.

Meerwaarde

De Moto G6 Plus is wel een slagje groter dan de gewone G6. Dat kan voor sommigen wel een twijfelpuntje zijn. De smartphone heeft een wat groter formaat omdat er een ander schermpaneel in zit, dat betere kwaliteit biedt en iets groter is: een diameter van 5,9 inch (15 centimeter). Dat groter lijkt dan dat het is, want Motorola heeft voor een schermverhouding van 1 bij 2 gekozen, waardoor het toestel minder breed is. Ook zijn de schermranden prettig dun. Desondanks is de G6 Plus wel behoorlijk groot, maar laat dit je niet afschrikken in je keuze tussen de G6 en G6 Plus. Het went. Bovendien zijn het grotere (betere) scherm en de andere extra’s echt van grote meerwaarde.
Het full-HD schermpaneel is dus groter, maar ook beter. Kleuren en contrast komen net even wat beter uit de verf en de schermhelderheid is dik in orde. Die helderheid was een minpunt van de Moto G6.
De extra opslagcapaciteit is mooi meegenomen, maar dit kan bij beide smartphones uitgebreid worden met een geheugenkaart. Prettig is dat je naast een geheugenkaart ook een tweede simkaart kunt plaatsen. In de meeste gevallen is het of-of. De accuduur blijft ongeveer hetzelfde, ondanks de iets grotere batterij: een dag of twee. De snellere specs en het grotere scherm hebben eenmaal wat meer energie nodig.
Natuurlijk scoort de Plus ook wat beter in de benchmarks, door de snellere specs: een Snapdragon 630 met 6GB werkgeheugen. De processor is geen krachtpatser en in praktijk merk je niet heel veel snelheidsverschil, maar voor zwaardere apps en toekomstige updates kan het zeker van meerwaarde zijn.

Camera

Natuurlijk kun je voor 300 euro geen smartphone kopen met een camera die met de beste drie meekomt: de Huawei P20 Pro, iPhone X en testwinnaar Samsung Galaxy S9+. De dualcam van de Moto G6 Plus heeft een iets betere sensor, die moeilijkere lichtomstandigheden beter aan kan. Bijvoorbeeld weinig licht, of veel tegenlicht dankzij een beter dynamisch bereik.
Ook heeft Motorola een goede camera-app, met functies als uitsnedes, portretfoto’s en spotkleur. Die alle drie de dubbele camera nodig hebben om te werken. Gek genoeg ontbreekt een zoomfunctie.

Android 8

Verder is de Moto G6 Plus hetzelfde als de Moto G6. Het toestel draait op het recente Android 8, dat een zeer minimale skin van Motorola heeft. Dat is erg prettig en de apps die Motorola zelf toevoegt zijn niet hinderlijk, enkel de Microsoft apps zijn overbodige balast. Toch is het bedrijf op softwaregebied voorbijgestreefd door de nieuwe Android-concurrent Nokia, dat smartphones verkoopt met Android One: een Androidversie zonder bloatware met directe updates van Google zelf.

Alternatieven

Als de Moto G6 Plus je echt te groot is, dan is de gewone Moto G6 natuurlijk een betaalbaar alternatief. Ook zijn de eerder genoemde Nokia’s het overwegen waard, dankzij Android One, zoals de goedkopere Nokia 6.1 of de duurdere Nokia 7 Plus. De Huawei P Smart en Huawei P20 Lite zijn ook interessante alternatieven als je een goede camera en beter design zoekt. Alleen is de software op deze toestellen erg rommelig.

Conclusie

De Moto G6 Plus is een smartphone waarmee je met een gerust hart de komende twee jaar kunt doen, mits je een hoesje om de smartphone doet, want het toestel voelt erg fragiel. Voor 300 euro krijg je uitstekende specificaties terug, een goed scherm, prima camera... Er is zo weinig aan te merken, dat dit de ultieme smartphone is voor iedereen die een goede prijs-kwaliteitsverhouding belangrijk vindt.

10.5V/5V laptop adapter voor Sony Vaio Duo 13 SVP13213CGB,SVP13213CGS Ultrabook
DELL YFDF9  voor Dell Latitude 3340 3350 Li-ion 5800mah/65Wh 11.1V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
HP TE03XL  voor Hp Pavilion 15 UHD Li-ion 61.6Wh 11.55 V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V

Geluidsinstellingen in macOS

Voor velen is geluid slechts geluid. Maar ook in macOS zijn er wat geluidsinstellingen betreft nog best wat interessante instellingen te vinden.
Om de geluidsinstellingen van macOS te bereiken klik je linksboven in beeld in de menubalk op het appeltje en daarna op Systeemvoorkeuren. In het daarop geopende venster klik je op Geluid. Wat om te beginnen erg handig is, is de optie Toon volume in menubalk aanzetten. Je ziet dan een klein speakertje rechtsboven in de menubalk verschijnen. Door hierop te klikken opent een eenvoudige volumeregelaar. Ideaal, want zo kan je razendsnel het geluidsvolume met de muis regelen zonder knoppengedruk op het toetsenbord. Zo heel af en toe verdwijnt dat pictogram overigens spontaan, je weet nu waar de optie zit om het weer mee terug te halen. Klik nu in het venster op het tabblad Invoer. Hier regel je het microfoonvolume. Ofwel: de 'gevoeligheid' van de microfoon. Ben je eens aan het Skypen of in de weer met FaceTime en de tegenpartij verstaat je slecht, dan is dit meestal de regelaar die je moet hebben. Vaak volstaat een eindje naar rechts schuiven; in een uitzonderlijk geval moet je het geluid in verband met vervorming wat zachter zetten. Maar dan ben je vast flink aan het schreeuwen.
Tot slot is het mogelijk om het standaard waarschuwingssignaal van macOS naar smaak aan te passen. Klik daarvoor op Geluidseffecten en kies iets van je gading. Nog meer geluidsinstellingen vind je door in Finder onder Programma's en Hulpprogramma's op Audio/MIDI-configuratie te klikken. Klik in het geopende venster links op Ingebouwde uitgang (we gaan er voor het gemak even van uit dat je geen externe USB-geluidskaart of iets dergelijks hebt aangesloten). Je ziet nu een standaard op een samplefrequentie van 44,1 kHz ingestelde 'Structuur'. Je kunt deze samplefrequentie verhogen naar maximaal 96 kHz. Een hogere samplefrequentie betekent dat ook hogere frequenties (hoger dan de net iets meer dan 20 kHz behorende bij een samplefrequentie van 44,1 kHz) afgespeeld kunnen worden. Of dat heel zinvol is laten we in het midden, behalve uw huisdier horen velen die hoge frequenties toch niet. En er is een ander probleem: het meeste bronmateriaal - zeker de welbekende mp3'tjes, maar ook de iTunes-tracks - zijn allemaal opgenomen met een samplefrequentie van 44,1 kHz. Stel je dan ook een hogere samplefrequentie in, dan moet er 'gedownsampled' worden wat de geluidskwaliteit ook weer niet ten goede komt. Ons advies: laat die 44,1 kHz staan en wijzig deze alleen als je heel precies weet wat je aan het doen bent. De bitdiepte (standaard 24 bits) moet je wel zonder meer laten staan. Mocht je eens een track in een 24-bits resolutie tegenkomen (denk ook aan filmgeluid) dan hoor je daar vaak wel het verschil tussen 16 bits (cd-kwaliteit) en 24 bits. Enfin, over geluidskwaliteit, hi-res-geluid en alle daarbij behorende instellingen is een boek vol te schrijven. We gaan hier heel kort door de bocht, maar nogmaals: als je weet wat je doet kun je hier je slag slaan!

Virtueel surroundgeluid

Klik op de knop Configureer luidsprekers en je kunt achter Configuratie kiezen uit Stereo en 2.0 Surround. Met die laatste optie geactiveerd krijg je bij het afspelen van surroundfilms - als het goed is - een kunstmatig surroundgeluid voorgeschoteld. Voor de liefhebbers zijn het linker- en rechterkanaal te verwisselen, of kun je één kanaal door beide speakers laten weergeven. Kwestie van onder de speakers het gewenste kanaal kiezen. Standaardconfiguratie is linkerkanaal 1 en rechterkanaal 2. Mocht je in dit onderdeel iets aangepast hebben, vergeet dan niet op Pas toe te klikken. Verder is het mogelijk om - een stapje hoger - het volume van het linker- en rechterkanaal apart in te stellen, mocht je daar behoefte aan hebben. Blijft over de microfoon. Ook hier adviseren we je de kwaliteitsinstellingen achter Structuur te laten staan. Sowieso hebben de ingebouwde microfoons in je iMac of Macbook geen al te hoge kwaliteit, ze zijn vooral geoptimaliseerd voor spraak. Niks mis mee, dat is ook precies het doel van die dingen. Tot slot zal je bij het aansluiten van externe DAC's (Digitaal Analoog Converter) of zelfs een complete externe geluidskaart meer opties tegenkomen in alle configureerbare geluidsonderdelen van macOS. Hoor je bijvoorbeeld niks uit je net aangesloten externe USB-speakers, maar wel nog steeds uit je Mac, dan is het zaak om de genoemde configuratieonderdelen even na te lopen. En als standaarduitgang (bijvoorbeeld) voor die externe speakers te kiezen.

DELL YFDF9  voor Dell Latitude 3340 3350 Li-ion 5800mah/65Wh 11.1V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
HP TE03XL  voor Hp Pavilion 15 UHD Li-ion 61.6Wh 11.55 V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
BOSE 404600 voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v

Nieuwe Android-versie is 9.0 Pie

Google heeft de naam van de nieuwste Android-versie bekendgemaakt. Android 9.0 gaat door het leven als Pie, oftewel taart. De software-update komt op 7 juli in niet-definitieve vorm beschikbaar voor Pixel-telefoons en verschijnt deze herfst voor meer telefoons, onder andere van OnePlus, Xiaomi en Sony.
Zoals verwacht zijn Google's eigen Pixel-smartphones als eerste aan de beurt voor de grote Android-update. Deze toestellen krijgen vanaf morgen, 7 juli, de software-update aangeboden via een melding in de notificatiebalk. Het gaat echter niet om de definitieve versie van Android 9, want meerdere functies die het telefoongebruik moeten minderen, ontbreken nog. Het gaat om drie functies: Wind Down, App Timer en Dashboard. Waarom deze functies nog niet in de software zitten, is onduidelijk. Google zegt dat ze 'deze herfst' naar de Pixel-modellen komen en dat telefoons in het Android One-programma en andere telefoons later dit jaar aan de beurt zijn.
Uiterlijk eind deze herfst krijgen ook de smartphones in het Android P-bètaprogramma de Android 9 Pie-update. Aan de bèta deden toestellen van verschillende fabrikanten mee, die via Google dus beloven om binnen enkele maanden een Pie-update uit te brengen. Het gaat onder andere om de OnePlus 6, Xiaomi Mi Mix 2S, Nokia 7 Plus, Vivo X21 en de Sony Xperia XZ2. De Essential Phone (niet officieel in Nederland te koop) nam ook deel aan de bèta en krijgt vanaf vandaag - net als de Pixels - de update. Dat meldt de fabrikant op Twitter. Andere merken, zoals Samsung, HTC en Huawei, maken naar verwachting de komende weken hun updateplannen bekend.
Al eerder schreven we een artikel over de functies van Android 9.0.
Android 9.0 op Pixel-smartphones.

Geen Pineapple maar Pie

De keuze voor Pie als naam van de nieuwste Android-versie lag redelijk voor de hand. Google noemt zijn versieupdates steevast naar zoetigheden en koos in het verleden onder andere voor Marshmallow, KitKat en Oreo. De codenaam die Google de afgelopen maanden hanteerde bij de 9.0-bèta's was 'P', waardoor er ook mensen waren die dachten dat de definitieve naam bijvoorbeeld Pineapple (ananas) zou worden.

HP TE03XL  voor Hp Pavilion 15 UHD Li-ion 61.6Wh 11.55 V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
BOSE 404600 voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
DA-50F25 laptop adapter  voor LG NB3740 S34A1-D Sound Bar

Geluidsinstellingen in macOS

Voor velen is geluid slechts geluid. Maar ook in macOS zijn er wat geluidsinstellingen betreft nog best wat interessante instellingen te vinden.
Om de geluidsinstellingen van macOS te bereiken klik je linksboven in beeld in de menubalk op het appeltje en daarna op Systeemvoorkeuren. In het daarop geopende venster klik je op Geluid. Wat om te beginnen erg handig is, is de optie Toon volume in menubalk aanzetten. Je ziet dan een klein speakertje rechtsboven in de menubalk verschijnen. Door hierop te klikken opent een eenvoudige volumeregelaar. Ideaal, want zo kan je razendsnel het geluidsvolume met de muis regelen zonder knoppengedruk op het toetsenbord. Zo heel af en toe verdwijnt dat pictogram overigens spontaan, je weet nu waar de optie zit om het weer mee terug te halen. Klik nu in het venster op het tabblad Invoer. Hier regel je het microfoonvolume. Ofwel: de 'gevoeligheid' van de microfoon. Ben je eens aan het Skypen of in de weer met FaceTime en de tegenpartij verstaat je slecht, dan is dit meestal de regelaar die je moet hebben. Vaak volstaat een eindje naar rechts schuiven; in een uitzonderlijk geval moet je het geluid in verband met vervorming wat zachter zetten. Maar dan ben je vast flink aan het schreeuwen.
Tot slot is het mogelijk om het standaard waarschuwingssignaal van macOS naar smaak aan te passen. Klik daarvoor op Geluidseffecten en kies iets van je gading. Nog meer geluidsinstellingen vind je door in Finder onder Programma's en Hulpprogramma's op Audio/MIDI-configuratie te klikken. Klik in het geopende venster links op Ingebouwde uitgang (we gaan er voor het gemak even van uit dat je geen externe USB-geluidskaart of iets dergelijks hebt aangesloten). Je ziet nu een standaard op een samplefrequentie van 44,1 kHz ingestelde 'Structuur'. Je kunt deze samplefrequentie verhogen naar maximaal 96 kHz. Een hogere samplefrequentie betekent dat ook hogere frequenties (hoger dan de net iets meer dan 20 kHz behorende bij een samplefrequentie van 44,1 kHz) afgespeeld kunnen worden. Of dat heel zinvol is laten we in het midden, behalve uw huisdier horen velen die hoge frequenties toch niet. En er is een ander probleem: het meeste bronmateriaal - zeker de welbekende mp3'tjes, maar ook de iTunes-tracks - zijn allemaal opgenomen met een samplefrequentie van 44,1 kHz. Stel je dan ook een hogere samplefrequentie in, dan moet er 'gedownsampled' worden wat de geluidskwaliteit ook weer niet ten goede komt. Ons advies: laat die 44,1 kHz staan en wijzig deze alleen als je heel precies weet wat je aan het doen bent. De bitdiepte (standaard 24 bits) moet je wel zonder meer laten staan. Mocht je eens een track in een 24-bits resolutie tegenkomen (denk ook aan filmgeluid) dan hoor je daar vaak wel het verschil tussen 16 bits (cd-kwaliteit) en 24 bits. Enfin, over geluidskwaliteit, hi-res-geluid en alle daarbij behorende instellingen is een boek vol te schrijven. We gaan hier heel kort door de bocht, maar nogmaals: als je weet wat je doet kun je hier je slag slaan!

Virtueel surroundgeluid

Klik op de knop Configureer luidsprekers en je kunt achter Configuratie kiezen uit Stereo en 2.0 Surround. Met die laatste optie geactiveerd krijg je bij het afspelen van surroundfilms - als het goed is - een kunstmatig surroundgeluid voorgeschoteld. Voor de liefhebbers zijn het linker- en rechterkanaal te verwisselen, of kun je één kanaal door beide speakers laten weergeven. Kwestie van onder de speakers het gewenste kanaal kiezen. Standaardconfiguratie is linkerkanaal 1 en rechterkanaal 2. Mocht je in dit onderdeel iets aangepast hebben, vergeet dan niet op Pas toe te klikken. Verder is het mogelijk om - een stapje hoger - het volume van het linker- en rechterkanaal apart in te stellen, mocht je daar behoefte aan hebben. Blijft over de microfoon. Ook hier adviseren we je de kwaliteitsinstellingen achter Structuur te laten staan. Sowieso hebben de ingebouwde microfoons in je iMac of Macbook geen al te hoge kwaliteit, ze zijn vooral geoptimaliseerd voor spraak. Niks mis mee, dat is ook precies het doel van die dingen. Tot slot zal je bij het aansluiten van externe DAC's (Digitaal Analoog Converter) of zelfs een complete externe geluidskaart meer opties tegenkomen in alle configureerbare geluidsonderdelen van macOS. Hoor je bijvoorbeeld niks uit je net aangesloten externe USB-speakers, maar wel nog steeds uit je Mac, dan is het zaak om de genoemde configuratieonderdelen even na te lopen. En als standaarduitgang (bijvoorbeeld) voor die externe speakers te kiezen.

HP TE03XL  voor Hp Pavilion 15 UHD Li-ion 61.6Wh 11.55 V
ADS-40FSG-19 laptop adapter voor LG E1948S E2242C E2249 E1948 PC
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
BOSE 404600 voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
DA-50F25 laptop adapter  voor LG NB3740 S34A1-D Sound Bar

E-mailaccounts synchroniseren in Gmail en Outlook

Als je verschillende e-mailadressen gebruikt dan kan het handig zijn om deze allemaal in één keer te checken. In verschillende mailprogramma’s zoals Gmail en Outlook kun je meerdere adressen toevoegen aan je account zodat je al je mail in één keer kunt bekijken. Wij laten je zien hoe je meerdere e-mailaccounts toevoegt aan Gmail en Outlook.

Stap 1 Gmail– voeg je account toe

Ga in je Gmail inbox naar ‘instellingen’ en selecteer vervolgens het tabblad ‘accounts en import’. Hier zul je de optie zien staan om ‘e-mail te bekijken uit andere accounts’. Dit is waar je je nieuwe e-mailadres toevoegt aan je Gmail account.

Stap 2 Gmail- selecteer de juiste gegevens

Om je e-mailadres succesvol te kunnen toevoegen dien je je in het toevoegscherm aan te melden bij je andere e-mailaccount. Als dit een andere provider is dan Google zelf, zal automatisch POP3 geselecteerd worden voor je e-mailadres.
Daarnaast moet je ook weten welke serverpoort er wordt gebruikt bij je andere provider. Als je deze gegevens niet hebt, kun je deze opvragen bij de provider. Een veelgebruikte serverpoort voor niet-Gmailadressen is 995.

Stap 3 Gmail – mailen vanuit alternatief e-mailadres

Je kunt nu je e-mail van je alternatieve e-mailadres lezen. Wil je ook vanuit Gmail kunnen reageren met dit e-mailadres? Voeg het dan toe aan het kopje ‘mail verzenden als’. Dit is eveneens te vinden onder ‘instellingen’.

Stap 1 Outlook – je account toevoegen

In Outlook ga je naar ‘bestand’ en selecteer je vervolgens de optie ‘accountinstellingen’ om je alternatieve e-mailadres te kunnen toevoegen.
Selecteer ‘nieuw’ en meld je aan bij je alternatieve e-mailadres. Het kan zijn dat, als je probeert je Gmailaccount toe te voegen aan je Outlookprogramma, dit door Google geblokkeerd wordt vanuit veiligheidsredenen.
Stel in dat geval in bij Google dat je toegang verleent aan minder veilige apps. Google zal je automatisch een e-mailsturen met een link naar deze instelling.

Stap 2 Outlook – POP- en IMAP selecteren

Als je moeite hebt met het selecteren van de juiste POP- en IMAP-gegevens dan vind je die op de Microsoft-site. Vaak zal Outlook vanzelf de juiste gegevens selecteren afhankelijk van het emailadres dat je probeert toe te voegen maar mocht dat niet het geval zijn dan kan je het dus even controleren.

Stap 3 Outlook – Mailen vanuit alternatief e-mailadres

Als je een e-mail wil versturen vanuit je alternatieve e-mailadres dan open je simpelweg een nieuwe e-mail en selecteert onder ‘van’ het adres van waaruit je wil mailen.
Je kan dit ook standaard veranderen naar je alternatieve adres. Dit doe je door onder ‘instellingen’ ‘email synchroniseren’ te kiezen en als standaard e-mailadres je nieuwe adres te selecteren en op te slaan.

DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
BOSE 404600 voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
DA-50F25 laptop adapter  voor LG NB3740 S34A1-D Sound Bar
SAMSUNG T9500C voor Samsung Galaxy Note Pro12.2 Galaxy SM-P900 P905 Li-ion 9500 mAh=36.10Wh 3.8V
ADP-180NB BC laptop adapter voor MSI GT70 2PC-1043US

Extra toetsenborden voor iOS

Je kunt het standaard toetsenbord in iOS vervangen door een alternatief exemplaar. Dat gaat heel makkelijk door het installeren van een app die een of meer toetsenborden biedt. Zo breid je de functionaliteit van je iPad of iPhone eenvoudig uit.
Standaard beschikt iOS (natuurlijk) over een prima bruikbaar virtueel schermtoetsenbord. Toch kunnen extra functies die in sommige andere door apps gerealiseerde toetsenborden zitten soms prima van pas komen. Zo zou je bijvoorbeeld de app Penreader van Paragon kunnen installeren. Je kunt dan als 'toetsenbord' kiezen voor geschreven invoer, zoals je misschien nog kent van de aloude handhelds uit vervlogen tijden. Of pak het (gratis) Gboard toetsenbord van Google dat wat extraatjes biedt ten opzichte van het standaard toetsenbord. Zo zoek je bijvoorbeeld razendsnel via google zonder het toetsenbord te hoeven verlaten. Er zijn in de App Store ook meer frivole en kleurrijke vervangende toetsenborden te vinden. Om ze te kunnen gebruiken is de werkwijze vergelijkbaar. Download en installeer eerst de app die het toetsenbord aanlevert. Na installatie - en dat wordt vaak bij de eerste start van de app netjes aangeven - open je Instellingen. Zoek de app die net hebt geïnstalleerd, tik erop en tik dan op Toetsenborden. Zet dan de schakelaar achter het aangeboden toetsenbord aan, in ons voorbeeld dus Gboard. Zet ook de schakelaar achter Geef volledige toegangaan. Bedenk daarbij wel dat - zoals iOS zelf ook al waarschuwt - de maker van de app in principe toegang heeft tot alles wat je tikt op zijn of haar toetsenbord. Malafide appmakers zouden dus ongestraft mee kunnen lezen. Geen prettige gedachte! Installeer dus alleen toetsenborden van bekende makers. En lees de kleine lettertjes van de gebruiksvoorwaarden. Ook is het niet onverstandig om de net genoemde schakelaars bij slechts af en toe gebruik van het alternatieve toetsenbord alleen dan aan te zetten wanneer je het ook echt gaat gebruiken.

Toetsenbord selecteren

Schakelen tussen toetsenborden doe je door in het standaard iOS virtuele toetsenbord op de wereldbol te tikken. Elke tik toont een ander toetsenbord. Overigens beschikt ook iOS zélf over alternatieve toetsenborden, bijvoorbeeld exemplaren geoptimaliseerd voor een specifieke taal. Verder is er het standaard geactiveerde emoji-toetsenbord wat na een of meer keer op de wereldbol tikken opent. Start daarvoor de app Instellingen en tik hierin onder Algemeen op Toetsenbord en dan op Toetsenborden. Tik op Voeg toetsenbord toe en kies in de lijst onder ANDERE IPAD-TOETSENBORDEN (bijvoorbeeld) het exemplaar Duits. Je kunt nu heel makkelijk taalspecifieke tekens maken door een toets even ingedrukt te houden. Overigens vind je in dezelfde lijst met toetsenborden onder de kop TOETSENBORDEN VAN DERDEN alternatieve toetsenborden die mogelijk bij een al eerder geïnstalleerde app zijn meegeleverd. Ook dan geldt dat je op het toegevoegde alternatief moet tikken en vervolgens de schakelaar moet gebruiken om volledige toegang te verlenen. Bezint eer ge begint dus. In het geval van een betrouwbare app kan een extra virtueel toetsenbordje echter een zegen zijn!

BOSE 404600 voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v
BOSE 88796 voor Bose Soundlink Mini 2 Pack Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
FSP180-50PLA laptop adapter voor FSP FSP180-50PLA Power Supply 220w
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
HP HSTNN-IB34 HSTNN-UB33 voor HP Pavilion dv9000 dv9000T dv9000Z dv9009 dv9039 dv9040 dv9060 Li-ion 4400mAh 14.4V

Sneller foto's overzetten met Your Phone-app voor Windows 10

Foto's overzetten van je smartphone naar je pc? Dat moet nog eenvoudiger worden dan het al is, vindt Microsoft. Daarom werkt het bedrijf aan de Your Phone-app, die Insiders inmiddels kunnen testen.
Windows 10 werkt straks nauw samen met je mobieltje via de Your Phone-app voor Android en iOS. Een van de functies ervan is om afbeeldingen automatisch én draadloos te laten synchroniseren met een map op je pc. Je kunt op deze manier ook eenvoudig een foto van je telefoon in een Word-document op je computer importeren, simpelweg door de plaatjes van de Your Phone-app erheen te slepen.

Telefoonassistent

Overigens heeft de Telefoonassistent voor Windows 10 een soortgelijke optie, maar daarbij komt er wel nog een kabeltje aan te pas. Tevens kun je niet per afbeelding bepalen of je deze wilt overzetten, het is alles of niets.
Verder kun je in Windows 10 ook al je Android-telefoon of iPhone koppelen aan je pc. Vooralsnog wordt dit vooral gebruikt om websites uit de mobiele Edge-browser door te sturen naar je desktop.

Redstone 5

Your Phone is straks onderdeel van de Redstone 5-update, die in de herfstperiode uitkomt.

BOSE 88796 voor Bose Soundlink Mini 2 Pack Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
DELL MR90Y voor Dell Inspiron 14 (3421) 14r(5437) 15(3537) 17 15R 17R li-ion 65Wh/6cells 11.1V
BOSE 063404 voor BOSE SOUNDLINK Mini I serie Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
FSP180-50PLA laptop adapter voor FSP FSP180-50PLA Power Supply 220w
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
HP HSTNN-IB34 HSTNN-UB33 voor HP Pavilion dv9000 dv9000T dv9000Z dv9009 dv9039 dv9040 dv9060 Li-ion 4400mAh 14.4V
HP 432974-001 voor HP Pavilion DV9500 DV9500t DV9515 DV9525 DV9535 DV9540 DV9547 DV9548 DV9575 Li-ion 6600mAh 14.4V
BOSE 404600  voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v

Zo kies je de beste monitor

Het kiezen van een monitor kan best lastig zijn, vooral als je hem ook wilt inzetten voor zwaardere toepassingen, zoals videobewerking of games. We leggen je precies uit hoe jij de beste monitor uitkiest.
In tegenstelling tot de meeste onderdelen van een volledige pc-opstelling zijn beeldschermen juist goedkoper geworden het afgelopen jaar. Het aanbod in het budgetsegment is dankzij toename in productie en nieuwe technieken flink toegenomen. In het high-end-segment komen er continu monitors bij die verschillenden nieuwe technieken implementeren zoals 240Hz, 4K, HDR en nieuwe paneeltechnieken. Kortom, we hebben tegenwoordig genoeg te kiezen als het om monitoren gaat.

Resolutie en beeldverhouding

Een belangrijke en vrij makkelijke keuze om mee te beginnen is de gewenste resolutie en beeldverhouding. De resolutie bepaalt het aantal pixels van het beeldscherm en wordt meestal aangegeven met een tweeledig getal, waarbij het eerste cijfer staat voor het horizontale aantal pixels terwijl de tweede de verticale pixeltelling aangeeft. Hoe groter deze getallen, hoe hoger de resolutie waardoor er meer detail zichtbaar is, en hoe scherper alles wordt weergeven. Omdat resoluties altijd gekoppeld zijn aan een bepaalde beeldverhouding is het slim om eerst te kiezen of je een breedbeeldmonitor wil (aangeduid met de beeldverhouding 16:9), of een ultrabreedbeeldmonitor (aangeduid met 21:9).
Onder de 16:9 beeldverhouding vallen de meest gebruikte en bekende resoluties, zoals 1920x1080 (HD), 2560x1440 (WQHD) en 4096x2160 (UHD), ook bekend als 4K. Voor elk van deze standaardresoluties is er ook een ultrabreedbeeld-resolutie, vaak aangeduid met ‘UW’ voor de naam: 2560x1080 (UWHD), 3440x1440 (UWQHD) en 5120x2160 (UWUHD). Voor ultrawijd 4K bestaan nog geen betaalbare monitoren, 1440p (verwijzend naar de verticale telling) is vooralsnog dus het hoogst haalbare. Een hogere resolutie is bijna altijd beter, maar deze vereisen wel een krachtigere videokaart om aan te kunnen drijven. Voor gamen op 1440p volstaat een GTX 1070/RX 580, terwijl voor 4K-gamen een GTX 1080 Ti eigenlijk de enige optie is.

Formaat

De keuze voor het formaat van je monitor is deels gekoppeld aan de resolutie die je hebt gekozen. Windows en applicaties voor Windows zijn namelijk jarenlang geoptimaliseerd voor 90 ppi (pixels per inch). Windows 10 heeft gelukkig sterk verbeterde ondersteuning voor het schalen van deze applicaties naar andere pixeldichtheden, maar dat neemt niet weg dat toepassingen er doorgaans het beste uitzien op ~90 ppi of een veelvoud hiervan.
Voor wie per se 90 ppi wil behalen moet een 1080p-monitor dus een diagonaal hebben van 24” (92 ppi), een 1440p-monitor een diagonaal van 32” (92 ppi) en een 4K-monitor een diagonaal van 48” (92 ppi). Dat laatste is natuurlijk niet praktisch, daarom is een diagonaal van 24” ook een optie, om vervolgens het beeld op te schalen in Windows zelf. Omdat Windows 10 het schalen van applicaties stukken beter afhandelt dan voorgaande versies van Windows is het allang geen ramp meer om een afwijkend aantal pixels per inch te hebben. Het is dan ook doorgaans beter om een monitor te kiezen die past op je werkplek qua formaat en een pixeldichtheid heeft die past bij de toepassing van de monitor. Moderne toepassingen schalen bijna altijd perfect mee met pixeldichtheid en zien er zelfs vaak beter uit met een hogere pixeldichtheid. Als gamen de belangrijkste toepassing van je monitor is meer ppi dan ook beter.
rdquo; gangbaar voor games, waarbij een hogere resolutie vaak een grotere monitor rechtvaardigt. Formaten groter dan dit kosten vaak onevenredig veel meer en bieden vaak weinig meerwaarde in programma's of worden zelfs helemaal niet ondersteund. De uitzondering hierop zijn op dit moment 32”-monitoren, waar een redelijk budgetaanbod voor bestaat. Mocht de monitor ook gebruikt worden voor productiviteit is dit wellicht een interessant formaat in combinatie met een 4K-paneel.

Type paneel

Er zijn grofweg drie types lcd-panelen die op dit moment verkrijgbaar zijn, die allemaal hun voor- en nadelen hebben. Het meest voorkomende type is TN, wat staat voor Twisted Nematic. TN-panelen hebben als voordeel een lage prijs en lage responstijd, wat ze bij uitstek geschikt maakt voor monitors met een hoge verversingssnelheid. Het nadeel van TN is dat ze doorgaans een slechte kleurweergave hebben en zeer slechte kijkhoeken, eigenschappen die met name bij goedkopere panelen benadrukt worden.
IPS-panelen zijn in veel opzichten de tegenpool van TN-panelen: ze hebben betere kleurweergave, veel betere kijkhoeken (doorgaans 180 graden) en hebben een constante responstijd met scherper beeld. Het nadeel van IPS (In-Plane Switching) is het hogere stroomverbruik, de hogere prijs en de hogere responstijd. IPS-panelen worden vanwege de accuratere kleurweergave vaak gebruikt voor beeldbewerking, maar deze betere kleurweergave zorgt er ook voor dat toepassingen er kleurrijker en in het algemeen mooier uitzien.
Bovendien hebben de betere moderne IPS-panelen ondersteuning voor HDR. Met de opkomst van comptabiliteit voor HDR in games en films kan het daarom interessant zijn om een paneel te kopen die over HDR beschikt, met het oog op de toename van dit soort materiaal in de toekomst.
Het derde type paneel dat veel voorkomt is VA, wat staat voor Vertical Alignment. VA-panelen zitten qua verversingsnelheid, beeldkwaliteit en prijs ongeveer tussen TN en IPS in. Vaak beschikken deze panelen ook over een kijkhoek van ongeveer 180 graden, maar zijn in vergelijking met IPS een stuk goedkoper. VA-panelen zijn een goed compromis tussen IPS en TN en zijn bovendien beschikbaar in verversingsnelheden tot 165Hz.
Gebruikers op een budget zullen waarschijnlijk het meeste profijt ondervinden van een TN-paneel, die tegenwoordig niet meer dan honderd euro hoeven te kosten voor een 1080p-monitor met een redelijke verversingssnelheid. Voor gamers en beeldbewerkers met meer budget is VA of IPS wellicht een betere keuze vanwege de betere beeldkwaliteit en kijkhoeken die deze panelen bieden.

Verversingssnelheid

De verversingssnelheid bepaalt hoe vaak per seconde de monitor een nieuw beeld weergeeft. Hoe hoger dit getal, dat wordt aangeduid in frames per seconde of hertz (Hz), hoe soepeler het beeld wordt weergeven. Voor games biedt een hoge verversingssnelheid, ofwel verversingsfrequentie, een duidelijke meerwaarde. De actie op het scherm kan namelijk beter worden weergeven met minder bewegingsonscherpte.
De feitelijke standaard voor beeldschermen is al jaren 60Hz, maar in de afgelopen jaar zijn monitoren die een hogere verversingsnelheid bieden flink in opkomst. Zo zijn monitoren inmiddels verkrijgbaar met verversingssnelheden tot aan 240Hz, al zit daar natuurlijk een significant prijskaartje aan. Een meer gematigde snelheid, zoals 120Hz/144Hz is vaak een stuk goedkoper en voor veel gamers zal het verschil met 240Hz niet bijzonder merkbaar zijn.
Bovendien zijn panelen met 240Hz bijna altijd van het type TN, met slechte kijkhoeken en kleurweergave als gevolg. 120Hz is daarentegen ook verkrijgbaar in IPS/VA-uitvoeringen, die significant betere kleurweergave hebben of zelfs ondersteuning voor HDR.
Behalve een hogere verversingssnelheid is er ook een andere manier om games soepeler te weergeven: Adaptive Sync. Technieken zoals FreeSync en G-Sync zorgen dat de videokaart pas een beeld naar de monitor stuurt als deze er klaar voor is: niet eerder of later. Zo worden artefacten in het beeld voorkomen die anders storend zouden zijn.
Het nadeel is dat FreeSync van AMD en G-Sync van NVIDIA beperkt zijn tot videokaarten van dezelfde fabrikant. Iemand met een AMD RX 580 zou dus geen voordeel ondervinden van een G-Sync paneel, terwijl deze techniek wel doorgaans een hogere prijs oplevert.
Een goed paneel alleen maakt nog geen goede monitor, het moet namelijk ook beeld kunnen ontvangen van de computer. Dit gaat logischerwijs via een videoaansluiting, waarin we twee categorieën onderscheiden: analoog en digitaal. Onder analoog valt tegenwoordig eigenlijk nog maar een verbinding: de alom bekende blauwe VGA-aansluiting. Deze aansluiting is nog zelden aanwezig op monitors en het gebruik ervan valt niet aan te raden vanwege de beperkte ondersteuning voor hogere resoluties en verversingssnelheden.
Op dit moment zijn er drie gangbare digitale aansluitingen: HDMI, DisplayPort en DVI-I/D. HDMI en DisplayPort zijn grotendeels vergelijkbaar wat betreft functionaliteit, maar DisplayPort heeft betere ondersteuning voor hogere resoluties en verversingssnelheden. Daar staat tegenover dat HDMI meer alom aanwezig is op laptops en als enige aansluiting op consoles. DVI-I en DVI-D zijn inmiddels sterk verouderde aansluitingen die voor compatibiliteit met oudere apparaten nog wel wordt ingebouwd bij nieuwe monitoren, maar die eigenlijk niet geschikt is voor werken op hogere resoluties en verversingssnelheden.
Een recentere toevoeging aan monitoren is de mogelijkheid om deze aan te sluiten via Thunderbolt over USB-C, mits de computer/laptop dit ondersteunt. Het DisplayPort-signaal wordt dan samen met eventuele USB-data over de USB-C-kabel verstuurd. Monitoren die dit ondersteunen hebben vaak meerdere USB-porten zodat je ook randapparatuur zoals een muis, toetsenbord, webcam en speakers aan kunt sluiten.
De meeste moderne monitoren, met name degene gemaakt voor gamingdoeleinden, zijn voorzien van in ieder geval één HDMI- en één DisplayPort-aansluiting. Beide zijn geschikt voor 4K 60Hz, maar voor hogere resoluties en/of verversingsnelheden biedt alleen DisplayPort soelaas. Op zéér budget-georiënteerde modellen of oudere monitoren ontbreken beide aansluitingen soms. In dat geval is DVI, te herkennen aan de witte aansluiting, de beste keuze. Mocht ook dat ontbreken, dan ben je toegewezen op VGA met als beperking lage resoluties en verversingssnelheden.

Responstijd

Pixels op een lcd-paneel hebben enige tijd nodig om van kleur te veranderen: hoe lang dit duurt wordt aangeduid met de term responstijd, wat wordt gemeten in milliseconden. Als deze responstijd erg lang is, geven pixels de kleur van een nieuw beeld weer nog voordat de kleur van het oude volledig is weggevaagd met bewegingsonscherpte of een witte waas als gevolg.
Dit is met name bij games storend, waarbij snel bewegende objecten zoals auto’s, vliegtuigen en rennende personages een strook van slome pixels achter zich meetrekken. Bij het kopen van een gamingmonitor is een responstijd van minder dan 15ms ernstig aan te raden. High-end-schermen hebben vaak een responstijd van minder dan vijf milliseconden.
Sommige fabrikanten proberen dit tegen te gaan door de pixels eerst volledig zwart te laten worden voordat ze een nieuwe kleur aannemen, zodat enige bewegingsonscherpte uitblijft. Deze techniek heet Black Frame Insertion (BFI). Een andere manier om bewegingsonscherpte af te weren is het zogenaamde Backlight Strobing: razendsnel aan- en uitzetten van de backlight (de lightbron voor de pixels). Zodoende kan een paneel met een lage responstijd en/of verversingssnelheid alsnog een scherp beeld opleveren.
Hoewel meeste fabrikanten de responstijd vermelden als gray-to-gray-responstijd is er geen standaard voor het meten hiervan. Fabrikanten gebruiken zelfs vaak de meest ideale omstandigheden om deze responstijd vast te stellen. Om de responstijd van twee panelen te kunnen vergelijken is dan ook een consistente testmethode vereist van een externe partij, zoals DisplayLag.com of Hardware.Info. Voor een monitor is het verstandig om een model te pakken met een responstijd van 5ms of minder, maar voor gebruikers op een budget is 10ms (of nét iets hoger) een mooi streven.

Ergonomie en extra functies

Een werk- of speelplek zo ergonomisch mogelijk inrichten is nooit een slecht idee, met name voor degene die voor langere periodes aaneen achter hun bureau zitten. Meeste monitors bieden voor dit doeleinde een voet die in ieder geval in hoogte verstelbaar is. Alleen in het budgetsegment zijn er nog monitoren die besparen op de totaalprijs door een verstelbare voet weg te laten.
Voor een opstelling met een enkele monitor volstaat hoogteverstelling meestal, maar voor een bureau waar meerdere monitoren op staan is het wel fijn dat deze naar de zitplek toe kunnen draaien, zodat alle monitoren een kijkhoek hebben van nul graden. Bovendien bieden monitoren met een draaivoet vaak ook de mogelijkheid om de monitor negentig graden te kantelen in elke richting zodat deze in portretmodus kan worden gebruikt. Dit is met name handig voor mensen die de monitor ook willen gebruiken om lange documenten te lezen/bewerken of tussendoor hun pc gebruiken om te programmeren.
Hierboven hintten we al naar de mogelijkheid om een monitor aan te sluiten via een USB-C-kabel, die zowel het videosignaal als meerdere USB-signalen door kan voeren. Sommige monitoren beschikken over de mogelijkheid om op deze manier, of via een losse videokabel en USB-kabel, twee apparaten aan te sluiten. Door middel van een snelkoppeling op het toetsenbord dat vervolgens aan de monitor wordt gekoppeld kun je wisselen tussen de twee aangesloten apparaten. De monitor fungeert op deze manier als een zogenaamde KVM-switch, waardoor je makkelijk op twee apparaten kunt werken, zoals een laptop voor werk en een pc voor gamen na de kantooruren.

BOSE 063404 voor BOSE SOUNDLINK Mini I serie Li-ion 2230mAH/17Wh 7.4V
FSP180-50PLA laptop adapter voor FSP FSP180-50PLA Power Supply 220w
CLEVO 6-87-W370S-4271 W370BAT-8 voor Clevo W350ET W350ETQ serie Li-ion 5200mah/76.96Wh 14.8V
HP HSTNN-IB34 HSTNN-UB33 voor HP Pavilion dv9000 dv9000T dv9000Z dv9009 dv9039 dv9040 dv9060 Li-ion 4400mAh 14.4V
HP 432974-001 voor HP Pavilion DV9500 DV9500t DV9515 DV9525 DV9535 DV9540 DV9547 DV9548 DV9575 Li-ion 6600mAh 14.4V
BOSE 404600  voor Bose SOUNDLINK I II III Li-ion 2300mah 11.1V/12.4v